است كه مسافرت از اسكودار ، يعنى مبدأ حركت در ساحل آسيايى به سفر براى زيارت مكه و مناسك حج ، در آنها تشريح شده است . بيشتر زايران مكه همّ خود را صرف تشريح مناسك كرده و كمتر به توصيف جريان سفر دست زدهاند ، ولى بعضى از آنها به توصيف سفر نيز پرداختهاند ، و به همين جهت اثر آنها از لحاظ جغرافيايى اهميت دارد . مفصلترين آنها مناسك الحج محمد اديب ( 1193 ) است كه در 1232 در استانبول به چاپ رسيد . « 1 »
از يك نظر گزارشهاى سفرا يا « سفارت نامه » ها را نيز بايد در رديف سفرنامهها دانست ، گو اينكه اين قبيل آثار در عين حال جزو متون تاريخى نيز به شمار مىآيد ، و به همين سبب معمولا تاريخنگاران امپراتورى عثمانى آنها را در آثار خود وارد مىسازند ( نگارنده صورت كامل آنها را در مجلهء انجمن شرق شناسى آلمان ، « 2 » ذكر كرده و شرح كامل آن را فائق رشيد انات در تاريخ وثيقه لرى آورده و در رسملى تاريخ مجموعه سى ، 8 اوت 1950 ، نيز به چاپ رسيده است ) .
در اين جا مىتوان به موضوع نقشهكشى اشارهء كوتاهى داشت . نقشهء جهان پيرى رئيس در 919 ، كه در اصل در دو قسمت بوده ، در صفحات پيشين توصيف شده است . پيرى رئيس در راهنماى درياى مديترانه ( بحريهء ) خود ، به تقليد از راهنماهاى ايتاليايى ، و احتمالا بر مبناى
هامش
( 1 ) ترجمهء فرانسوى آن به اين شرح است :M . Bianchi , ' ' Itineraire de Constantinople a la Mecque " , in Recueil des Voyages et des Memoires Publies par Societe de Geogrphie , II , Paris 1825 ,كه در آن تاريخ اثر به جاى 1193 اشتباها 1093 قيد شده است .
( 2 )ZDMG , lxxvii ( 1923 ) , 75 - 78