امام باقر عليه السلام نيز در بيان ديگرى از آن خبر داده كه فشرده آن چنين است :
تَنَزَّلُ فيهَا الْمَلائِكةُ وَ الكَتَبَةُ إلَى السَّماء فَيَكتُبون ما هُوَ كائنٌ فى أمْرِ السَّنَة وَ ما يُصيبُ العِبادَ فيها . قالَ : وَ أمرُ مَوْقُوفٌ للّهِ تَعالى فيه المَشيئة يُقدِّمُ مِنْه ما يَشاءُ وَ يُؤخّر ما يَشاء وَ هُوَ قَوْلُهُ تَعالى : يَمْحُوا اللّهُ ما يَشاءُ وَ يُثْبِتُ وَ عِنْدَهُ أُمُّ الْكِتاب ؛
در شب قدر فرشتگان و نويسندگان به آسمان دنيا فرود مىآيند و هر چه را كه در آن سال شدنى است و هر چه در آن به بندگان مىرسد ، همه را مىنويسند . فرمود : و كارهايى است كه وابسته به مشيت الهى است ، هر چه را بخواهد مقدم داشته و هر چه را بخواهد واپس مىدارد ، و اين معناى سخن خداى متعال است كه فرموده :
يَمْحُو اللّه ما يَشاءُ وَ يُثبت وَ عِنده امُّ الكتاب . « 1 »
امام باقر عليه السلام در حديث ديگرى درباره اين آيه :
« وَ لَنْ يُؤَخِّرَ اللَّهُ نَفْساً إِذا جاءَ أَجَلُها » ،
خداوند هرگز مرگ كسى را - هنگامى كه اجلش فرا مىرسد - به تأخير نمىاندازد . فرمود : « زمانى كه اجل فرود آيد و نويسندگان آسمان آن را بنويسند ، اين اجل را خداوند به تأخير نمىاندازند . » « 2 »
علامه مجلسى در اين بابِ از بحار همان داستانى را كه آدم چهل سال از عمر خود را به داود بخشيد و ما آن را در روايات مكتب خلفا آورديم ، آورده است . « 3 »
اين ، معناى « بداء » در روايات امامان اهل بيت بود . اما « بداء » به اين معنى كه ، « براى خداوند رأى جديد و تازهاى در كار پيدا شود كه پيشتر آن را نمىدانسته » - معاذ اللّه - اين ديدگاه در مكتب اهل بيت منكر و مردود است ، و ما از آن به خدا پناه مىبريم . ديدگاه امامان اهل بيت در اين باره همان است كه مجلسى از امام صادق آورده ، امام عليه السلام فرموده :
مَنْ زَعَمَ أنَّ اللّهَ عَزَّ وَ جَلَّ يَبْدُو لَهُ فى شَىءٍ لَمْ يَعْلَمْهُ أمس فَابْرَؤا مِنْه ؛
هر كس بگويد براى خداى عزوجل در چيزى ، رأى تازه و جديدى پيدا مىشود كه پيشتر آن را نمىدانسته ، از او بيزارى بجوييد . « 4 »
هامش
( 1 ) . بحار ، ج 4 ، ص 102 ، به نقل از امالى شيخ مفيد .
( 2 ) . همان .
( 3 ) . بحار ، ج 4 ، ص 102 ، به نقل از علل الشرايع .
( 4 ) . بحار ، ج 4 ، ص 111 ، به نقل از اكمال الدين صدوق .