لَيَردَنّ عَلَىَّ ناسٌ مِنْ أصْحابى الْحَوضَ حَتّى عَرَفْتُهُم اخْتَلَجُوا دُونى فَأقُولُ : أصْحابى ، فَيَقُولُ : لا تَدْرى ما
أحْدثُوا بَعْدَكَ ؛
مردمانى از اصحابم را بر حوض كوثر نزد من آرند كه تا آنان را شناختم ، از من جدايشان كنند ! مىگويم : اصحاب من ! مىگويد : تو نمىدانى بعد از رفتنت چه بدعتها گذاردند . « 1 »
و در صحيح مسلم چنين است :
لَيَردَنَّ عَلَىَّ الْحَوْض رِجالٌ مِمَّنْ صاحَبَنى حَتّى إذا رَأيْتُهُم رَفَعوا إلَىَّ اخْتَلَجُوا دُونى ، فَلَأقُولَنَّ : أىْ رَبِّ اصَيْحابى ، فَلَيُقالَنَّ لى : إنَّك لا تَدْرى ما أحْدَثُوا بَعْدَك ؛
مردمانى از اصحابم را بر حوض كوثر نزد من آرند كه تا آمدنشان به سوى خود را مىبينم از من جدايشان كنند ! مىگويم : پروردگارا اصحاب من ! به من گفته مىشود : تو نمىدانى بعد از رفتنت چه بدعتها گذاردند . « 2 »
ضابطه شناخت مؤمن و منافق
از آنجا كه در ميان صحابه رسول خدا صلى الله عليه وآله منافقانى بودند كه جز خدا كسى آنان را نمىشناخت ، از اين رو ، پيامبر خدا صلى الله عليه وآله فرموده است : « على را دوست ندارد مگر مؤمن ، و او را دشمن ندارد مگر منافق . »
اين حديث را امام على عليه السلام « 3 » و ام المؤمنين ام سلمة « 4 » و عبداللّه بن عباس « 5 » و ابوذر
هامش
( 1 ) . بخارى ، كتاب دعوات ، باب فى الحوض ؛ ابن ماجه ، كتاب مناسك ، حديث 5830 ؛ مسند احمد ، ج 1 ، ص 453 و ج 3 ، ص 28 و ج 5 ، ص 48 .
( 2 ) . صحيح مسلم ، كتاب فضائل ، باب اثبات حوض نبينا ، حديث 40 .
( 3 ) . امام على عليه السلام پسر ابوطالب عموى رسول خدا صلىاللهعليهوآله ، در درون كعبه به دنيا آمد . چنان كه حاكم در مستدرك ج 30 ، ص 483 آن را روايت كرده است . و نيز ؛ مالكى در الفصول المهمة ، مغازلى شافعى در مناقب ، و شبلنجى در نور الابصار ( ص 69 ) . ولادت او در 13 رجب سى سال پس از عامالفيل بوده است . در سال 35 هجرى مهاجران و انصار با او بيعت كردند و در سال 40 هجرى در شب نوزدهم ماه رمضان ابن ملجم مرادى او را ضربت زد و در روز بيست و يكم به شهادت رسيد . صاحبان صحاح 536 حديث از او روايت كردهاند . شرح حال آن حضرت در الاستيعاب ، اسدالغابة ، الاصابة و جوامع السيرة ( ص 276 ) موجود است و روايت او درباره منافقان در صحيح مسلم ( ج 1 ، ص 61 ) ، صحيح ترمذى ( ج 13 ، ص 177 ) ، سنن ابن ماجه ، باب يازدهم مقدمه ؛ سنن نسائى ( ج 2 ، ص 271 ) باب علامت مؤمن و باب علامت منافق ، خصائص نسائى ( ص 38 ) ، مسند احمد ( ج 1 ، ص 84 و 95 - 128 ) ، تاريخ بغداد ( ج 2 ، ص 255 و ج 8 ، ص 417 و ج 16 ، ص 426 ) ، حلية الاولياء ابونعيم ( ج 4 ، ص 185 ) او گويد : اين حديث حديثى صحيح و مورد اتفاق است . تاريخ الاسلام ذهبى ( ج 2 ، ص 198 ) ، تاريخ ابن كثير ( ج 7 ، ص 354 ) و نيز ، در شرح حال آن حضرت در الاستيعاب ( ج 2 ، ص 461 ) ، اسدالغابه ( ج 4 ، ص 292 ) ، كنزالعمال ( ج 15 ، ص 105 ) رياض النضرة ، ( ج 2 ، ص 284 ) آمده است .
( 4 ) . ام المؤمنين ، ام سلمة هند دخت ابو امية بن مغيره قرشى ، پيش از رسول خدا صلىاللهعليهوآله همسر ابوسلمه بود ، با شوهرش اسلام آوردند و با هم به حبشه هجرت كردند و سپس به مدينه ، هنگامى كه شوهرش ابوسلمه در احد مجروح شد و در سال سوم هجرى به شهادت رسيد ، رسول خدا صلىاللهعليهوآله با او ازدواج كرد . امسلمه پس از شهادت امام حسين عليه السلام در سال 60 وفات كرد . صاحبان صحاح 378 حديث از او روايت كردهاند . براى آگاهى بيشتر به شرح حال او و همسر اولش در اسد الغابة ، جوامع السيرة ص 276 و تقريب التهذيب ( ج 2 ، ص 617 ) مراجعه كنيد . حديث او درباره منافقين در صحيح ترمذى ( ج 13 ، ص 168 ) ، مسند احمد ( ج 6 ، ص 292 ) ، الاستيعاب ( ج 2 ، ص 460 ) ، از طرق متعدد ، تاريخ ابن كثير ( ج 7 ، ص 354 ) ، كنز العمال ( ج 6 ، ص 158 ) چاپ اول ، آمده است .
( 5 ) . عبداللّه بن عباس بن عبدالمطلب پسر عموى پيامبر صلىاللهعليهوآله ، سه سال پيش از هجرت به دنيا آمد و در سال 68 در طائف وفات كرد . صاحبان صحاح 1660 حديث از او روايت كردهاند .
شرح حالش در اسدالغابة ، الاصابة و جوامع السيرة ص 276 آمده است .