بررسى كند ، عمق تسامح و سهلانگارى مكتب خلفا درباره صحابه و ضرر آن بر « علم حديث » را درمىيابد .
2 . تعريف صحابى در مكتب اهل بيت عليه السلام
« صحابه » جمع « صاحب » به معناى « معاشر و ملازم و همراه » است . صحابى يعنى يك نفر از صحابه رسول خدا صلىاللهعليهوآله كه « معاشر و ملازم و همراه » آن حضرت بوده است ، و چنان كه پيداست ، تنها درباره كسى صادق است كه ملازمت و همراهىاش بسيار باشد . زيرا ، مقتضاى مصاحبت ، همراهى دراز مدت است . « 1 »
ديگر اينكه ، چون مصاحبت و همراهى بين دو كس باشد به ناچار بايد لفظ « صاحب » و جمع آن « صحابه » در كلام به اسم ديگرى اضافه گردد - مضاف و مضاف اليه - چنان كه در قرآن كريم نيز ، بدينگونه است :
« يا صاحِبَيِ السِّجْنِ »
« 2 » اى دو همراه زندانى من . و
« أَصْحابُ مُوسى »
« 3 » همراهان موسى . در عصر پيامبر اكرم صلى الله عليه وآله نيز گفته مىشد : صاحِبُ رَسُولِ اللّه و اصْحابُ رَسُولِ اللّه يعنى ، « صاحب و اصحاب » را به رسول خدا اضافه مىكردند .
همان گونه كه گفته مىشد : « اصحاب بيعت شجرة » و « اصحاب صُفّه » يعنى ، همه را با اضافه و نسبتِ به غير مىآوردند ، و لفظ « صاحب » و « اصحاب » در آن روز به تنهايى و بدون آوردن مضاف اليه ، نام اصحاب رسول خدا صلى الله عليه وآله نبود ؛ ولى پيروان مكتب خلفا به تدريج اصحاب رسول الله صلى الله عليه وآله را بدون مضاف اليه « صحابى » و « اصحاب » ناميدند . پس ، اين تسميه و نامگذارى ، از نوع تسميه و نامگذارى مسلمين و اصطلاح متشرعه است .
اين ديدگاه دو مكتب در تعريف صحابى بود .
3 . ضابطه شناخت صحابى در مكتب خلفا
اضافه بر آنچه آورديم ، آنان كه در مكتب خلفا به معرفى و شرح حال « صحابه » پرداختهاند ، براى شناخت آنان ضابطهاى نيز نشان دادهاند . چنان كه ابن حجر در الاصابه گويد :
« از جمله سخنان مجملى كه از پيشوايان [ حديث ] در وصف « صحابى » و
هامش
( 1 ) . مراجعه كنيد : لسان العرب و مفردات راغب ، ماده صحب .
( 2 ) . سوره يوسف ، آيه 29 .
( 3 ) . سوره شعراء ، آيه 61 .