« صحابه » در كلام به اسم ديگرى اضافه گردد - مضاف و مضافاليه - چنان كه در قرآن كريم نيز ، بدينگونه است : «
يا صاحِبَيِ السِّجْنِ
» : « اى دو همراه زندانيم » « 1 » و : «
أَصْحابُ مُوسى
» : « همراهان موسى » « 2 » و در عصر رسول اكرم ( ص ) نيز گفته مىشد : « صاحب رسول اللّه » و « أصحاب رسول اللّه » . يعنى صاحب و اصحاب را به رسول خدا ( ص ) اضافه مىكردند . همانگونه كه گفته مىشود : « اصحاب بيعت شجره » و « اصحاب صُفّه » . يعنى همه را با اضافه و نسبت به غير آن مىآوردند . و لفظ « صاحب و اصحاب » در آن دوران به تنهائى و بدون مضاف اليه ، نام اصحاب رسول خدا ( ص ) نبود . ولى مسلمانان پيرو مكتب خلفا به تدريج « اصحاب رسول اللّه » را بدون مضاف اليه « صحابى » و « اصحاب » ناميدند . پس ، اين نامگذارى از نوع نامگذارى مسلمانان و « مصطلح متشرعه » است و نه مصطلح شرعى .
ج - ضابطه شناخت صحابى در مكتب خلفا
شرح حال نويسان مكتب خلفا براى شناخت « صحابى » ضابطهاى دارند كه « ابنحجر » آن را در اصابه آورده و گويد :
« از جمله سخنان مجملى كه از پيشوايان [ حديث ] در معرفى « صحابى » و شناخت او به ما رسيده - اگر چه نصّى بر آن نيست - روايتى است كه « ابنابى شيبه » در مصنف خود از طريقى نامردود آورده كه : « آنان ( / خلفا ) در فتوحات تنها صحابه را فرماندهى و امارت مىدادند . » . « 3 »
طريق نامردود مورد اشاره ، روايتى است كه طبرى و ابنعساكر با سند خود از
هامش
( 1 ) - يوسف / 29 .
( 2 ) - شعراء / 61 .
( 3 ) - الاصابه ، ج 1 ص 13 .