اينكه « قال » ى دوم ، جواب سؤال مقدّر است . گويا گفته مىشود : در آن هنگام ، حضرت ابراهيم عليه السّلام چه گفت ؟ آنگاه جواب داده مىشود ، گفت : سلام .
همينگونه است قصههايى كه در قرآن مجيد ، روايات پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم و كلام عرب آمده است .
15 -
يهوى الثّناء مبرّز و مقصّر * حب الثناء طبيعة الإنسان
ستايش را پيشتاز و عقب مانده دوست مىدارد دوست داشتن ستايش ، در سرشت انسان است . بين مصراع دوم و مصراع اول ، كمال اتصال است چون مصراع دوم مؤكد مصراع اول است .
16 -
وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ يَقُولُ آمَنَّا بِاللَّهِ وَ بِالْيَوْمِ الْآخِرِ وَ ما هُمْ بِمُؤْمِنِينَ يُخادِعُونَ اللَّهَ .
« 1 »
برخى از مردم ، مىگويند : به خدا و به روز واپسين ايمان آوردهايم با اينكه باور ندارند ، با خدا نيرنگپيشه كردهاند .
جملهء « يخادعون اللّه » جدا از ماقبلش آورده شده چون بين آنها كمال اتصال هست .
زيرا « مخادعه » و نيرنگبازى همان گفتارشان است كه گفتند : « آمنّا » ولى مؤمن نبودند .
بنابراين ، « يخادعون اللّه » تاكيد معنوى جملهء پيشين است .
17 -
وَ إِذا تُتْلى عَلَيْهِ آياتُنا وَلَّى مُسْتَكْبِراً كَأَنْ لَمْ يَسْمَعْها كَأَنَّ فِي أُذُنَيْهِ وَقْراً .
« 2 »
هنگامى كه آيههاى ما بر او تلاوت مىشود متكبرانه روى بر مىگرداند ، مثل اينكه نشنيده است گويا در دو گوشش سنگينى وجود دارد . سه جملهء آخر ، چون داراى كمال اتصال است بر هم عطف نشده است زيرا دو جملهء آخر ، جملهء اول را تأكيد مىكند .
18 -
ألا من يشترى سهرا بنوم * سعيد من يبيت قرير عين
آگاه باشيد چه كسى بيدارى را با خفتن مبادله مىكند خوشبخت كسى است كه شب را سپرى كند ، در حالى كه آسودگى و چشمروشنى دارد .
مصراع دوم بر مصراع اول عطف نشده است چون بين آن دو ، كمال انقطاع وجود دارد .
مصراع اول انشاييه و مصراع دوم خبريه است .
19 -
فآبوا بالرّماح مكسّرات * و ابنا بالسّيوف قد انحنينا
هامش
( 1 ) . بقره ، 9 و 8 .
( 2 ) . لقمان ، 7 .