صيحه غير اختيارى
اينگونه صيحهها و فريادهايى كه از دلهاى سالكان شنيده مىشود همانا بر اثر اتصال با اسم اعظم است كه هرگاه با كمال صفا و خلوص نيت و بيرون از اختيار باشد گوشها را به خود متوجه مىسازد و هرگاه فريادها توأم با اختيار باشد شايستگى ورود در ايوان اخلاص را ندارد زيرا نفس اختيار مانع از خلوص است .
با توجه به اينكه سالك ممكن است دو گونه فرياد داشته باشد اختيارى و غير اختيارى اينك بايد به تفاوت آن دو اشاره كرد و گفت صيحه بىاختيار همانند تصادم دو سنگ به يكديگر است كه صداى تصادم آن دو را مىشنوى اما از چگونگى تصادم و علت آن بىخبرى و يا مانند صداى هولناك رعد است « 1 » كه به مجردى كه به صدا درآيد مردم از شنيدن آن به واهمه افتاده و گوشها را به سختى آزار مىرساند و در حينى اين اتفاق رخ داده كه از چگونگى پيدايش آن هيچگونه اطلاعى ندارى به خلاف صيحه اختيارى كه آغاز آن و
هامش
( 1 ) - صداى رعد تسبيح آنست آنجا كه خدا فرموده و يسبح الرعد بحمده و امية بن ابى صلت گويد و من خوف ربى سبح الرعد فوقنا و سبحه الاشجار و الوحش ابد : و سبحه النينان و البحر زاخرا : و ما ضم من شىء و ما هو مقلد خلاصه رعد و درختان و وحشيان و ماهيان دريا و همه موجودات به تسبيح او مىپردازند و توحيدگويانند هر گياهى كه از زمين رويد : وحده لا شريك له گويد .