( 1 )
مقام علمى مؤلف
( 2 ) از هنگامى كه در كشور اسلامى ، خلفاى بنى عباس ، به قدرت رسيدند ، از راههاى مختلف ، در گسترش فنون دانش و تشويق ، به تأليف و تصنيف و ترجمهء كتاب ، در رشتههاى مختلف علمى سعى و كوشش كردند و حتى تشكيل مجالس بحث و مناظره ، در مذاهب و عقايد و مسايل مختلف را نيز اجازه داده و به آن تشويق مىكردند . و گاهى در محضر خودشان نيز اين گونه مجالس را تشكيل مىدادند . و اين روش و سيرهء مرضيه كه شايد هدف آن پرورش باطل بود ، موجب شد كه در كشور اسلامى خصوصا شهرهاى بين النهرين ، مذاهب متعدد و فرقههاى علمى مختلف ، به ظهور رسد و آنچه مذهب و عقيدهء علمى و فلسفى و يا دينىاى كه در كشورهاى خاور دور و نزديك و يا در اروپا ، از قرنها پيش ، در حال ضعف بوده و يا اصلا فراموش شده بود ، زنده گردد .
علاوه بر آن ، آرا و عقايدى كه از بحثها و مناظرهها ، پديد آمده بود ، خودنمايى كرده و چه بسا طرفدار داشته باشد . و قهرا شيعه نيز از اين تعدد آرا و عقايد ، مصون نمانده و در اكثر مسايل دينى و غير دينى ، داراى فرقههاى مختلف و آراى متعدد گرديدند . و بغداد ، همان گونه كه در اين عصر ، پايتخت سياسى دولت بنى عباس بود ، پايتخت علمى و يا بهتر بگوييم نمايشگاه همهء اين عقايد و آرا نيز بود .
ليكن اختلاف و نزاعى كه از همهء اين اختلافها در آن عصر دايرتر و بحثى كه از تمام اين بحثها داغتر بود بلكه تمام اختلاف آراى ديگر ،