ابو داوود در « المراسيل » چنين آورده است : رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلم مردى را مشاهده كرد كه در مسجد نماز مىخواند و بر پيشانى سجده مىكند در حالى كه عمامهاش پيشانى او را پوشانده است ، سپس رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلم آن را از پيشانى وى كنار زد . رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلم بيشتر اوقات بر زمين سجده مىكرد و نيز گاهى بر آب و گل و خمره و حصيرى كه از شاخ و برگ خرما بافته شده است ، سجده مىكرد « 1 » .
آنچه تا اينجا ذكر شد ، خلاصهاى بود از ديدگاههاى صحابه و سخنان علما و فقها در مسألهء سجده كه به دست ما رسيده است كه آن اقوال و آراء را در يك دستهبندى كلّى مىتوان به اين صورت ارائه داد بعضى گفتهاند :
سجده بر خاك و رمل و حصباء در صورت امكان سجده بر آنها واجب است و در صورتى كه امكان سجده بر آنها نباشد ، سجده بر تمام اجزاى زمين جايز است ؛ چنان كه اين فتوا و نظر از عمر بن عبد العزيز و عطاء و ابن مسعود نقل شد . و بعضى گفتهاند : سجده بر زمين به طور مطلق واجب است ، چنان كه ابو بكر مسروق ، عباده و ابراهيم نخعى بدان قائل هستند .
و بعضى ديگر گفتهاند : سجده بر زمين و روييدنيهاى آن در حال اختيار واجب است و سجده بر لباس در گرما و سرما جايز است ، چنان كه اين قول از ابن عمر ، عمر ، مالك ، ابى حنيفه ، ابن حجر ، شوكانى ، احمد ، أوزاعى ، اسحاق بن راهويه و اصحاب الرأى ذكر شد .
و نيز بعضى گفتهاند : سجده بر زمين و روييدنيهاى آن در حال اختيار واجب است و سجده بر لباس بافته شده از پنبه و پشم در گرما و سرما جايز است ،
هامش
( 1 ) - « كان رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله و سلم يسجد على الأرض كثيرا و على الماء و الطين و على الخمرة المتّخذة من خوص النخل و على الحصير المتّخذ منه » .