و قلّت معونته . 2 / 445 تنگدستترين مردم كسى است كه خواستههايش بسيار و همّتش بلند ، خرجش زياد و در آمد و كمك خرجش اندك است . « 1 »
4673 / 24 -
إنّ أفضل النّاس عند اللَّه من أحيى عقله و أمات شهوته و أتعب نفسه لصلاح آخرته . 2 / 563 به راستى كه برترين مردم در پيشگاه خداوند كسى است كه عقل و خرد خود را زنده كرده ، و خواهش نفسانى را كشته است ، و نفس خويش را به خاطر اصلاح آخرت به رنج و تعب افكنده است .
4674 / 25 -
إنّ الكيّس من كان لشهوته مانعا و لنزوته عند الحفيظة واقما قامعا . 2 / 564 به راستى كه زيرك كسى است كه شهوت و خواستهء دل را جلوگيرى كند ، و هنگام تحريك خشم و تعصبهاى خشك آن را بازگردانده و سركوب كند .
4675 / 26 -
إنّكم إن ملّكتم شهواتكم نزت بكم إلى الأشر و الغواية . 3 / 68 به راستى كه شما اگر خواستههاى نفس را بر خود مسلّط گردانيد شما را به سوى سبكسرى و گمراهى ببرد .
4676 / 27 -
إذا كمل العقل نقصت الشّهوة . 3 / 135 هنگامى كه عقل كامل شد ، خواهشها كم مىشود .
4677 / 28 -
إذا أبصرت العين الشّهوة عمى القلب عن العاقبة . 3 / 137 هنگامى كه ديدهء انسان تنها خواسته و شهوت را ببيند ، قلب او از مشاهدهء سرانجام كار كور گردد .
4678 / 29 -
إذا غلبت عليك الشّهوة فاغلبها بالاختصار . 3 / 187 هنگامى كه خواهش و شهوت بر تو غلبه كرد ، تو با اختصار بر او غلبه كن . « 2 »
هامش
( 1 ) - شارح ( ره ) گويد : منظور از خواستهها در اين كلام ، خواستههاى مشروع است ، و مراد در اين كلام تشويق مردم به كمك كردن به چنين شخصى است كه بايد از او دستگيرى كرد .
( 2 ) شارح ( ره ) گويد : ظاهر اين است كه مراد به « اختصار » گزاردن نماز شب باشد ، و مراد اين باشد كه مواظبت بر نماز شب بالخاصه سبب اين مىشود كه خواهشهاى اين كس كم شود و مغلوب گردد . . . سپس براى شاهد اين ترجمه روايتى را از رسول خدا ( ص ) نقل كرده كه فرموده است : « المختصرون فى الصّلاة على وجوههم النّور » و از برخى از اهل لغت نقل كرده كه منظور اهل تهجد و نماز شب هستند ، كه هر گاه مانده شوند دستهاى خود را بر خاصره مىگذارند ، يعنى بر پهلوهاى خود . . . و سپس سخنى از ابن اثير در نهايه نقل كرده و در پايان گويد : يعنى با تكيه كردن بر اعمال صالحه بر شهوت غالب آيد . ( پايان ) ولى اين معنى بعيد است ، زيرا در مجمع البحرين گويد : « الاختصار فى الصلاة وضع اليد على الخاصرة و هو من فعل اليهود » و آن را كار يهوديان دانسته است . و على اى حال معناى چندان مناسبى براى اختصار در اينجا نيافتم و احتمال تصحيف هم در كار هست و اللَّه اعلم .