صيغهء افعل ، مادّه امر ، مادهء طلب و هرآنچه كه بوسيلهء آن ، طلب ، انشاء مىشود .
نكته : مقدّمات و طى مراحل آن مربوط به اين مقام بود .
* مصاديق جملهء انشائيّه غير طلبيّه كداماند ؟
تمنّى ، ترجّى ، را ، ندا ، نهى ، استفهام ، مدح ، ذمّ و . . .
* در جملات انشائيّهء غير طلبيّه چه چيزى وجود دارد ؟
وجدانيات : كه
1 - در نفس وجود دارند ، يعنى از صفات نفسانيه هستند ، مثل : آرزومندى قلبى و . . .
2 - در قالب كلام لفظى انشاء مىشوند مثل : ليت ، لعلّ ، و . . .
* در جملات خبريه چه امورى وجود دارد ؟
اگر به جملهء خبريه ( زيد قائم ) توجّه كنيم ، سه امر در آن وجود دارد :
1 - نسبت محمول به موضوع كه در واقع و نفس الأمر يا براى آن ثابت است و يا مسلوب .
2 - تصديق به نسبت كه در نفس من متكلم ثابت است و از صفات نفسانيّه محسوب مىشود .
3 - خبر و كلام لفظى كه مىگويد : زيد قائم .
* با توجّه به مقدّمات فوق نظر اشاعره دربارهء صيغ انشائيه ، جمل خبريّه و بالاخره دربارهء طلب و اراده چيست ؟
قائل به كلام نفسى بوده ، آن را يك شىء قديم و زائد بر ذات و قائم به ذات بارى مىدانند .
* مراد از پاسخ اخير چيست ؟
مىگويند : 1 - يكى از عناوينى كه در شرايع بر خداوند متعال حمل مىشود ، عنوان متكلم است .
2 - مبدأ كلمهء متكلم ، لفظ كلام و تكلم است .
3 - اگر مراد از كلام ، كلام لفظى باشد ، چون حادث است نمىتواند قيام حلولى به ذات قديم داشته باشد .
پس : مراد از كلام : كلام لفظى نيست ، بلكه كلام نفسى است .
سپس مىگويند : همانطور كه ذات بارى تعالى قديم است ، كلام نفسى هم قديم است ، و قيام قديم به قديم نيز بلا اشكال است .
اينها مدّعى شدهاند كه نه تنها كلام نفسى دربارهء خداوند متعال ثابت است بلكه در مورد انسان نيز تحقّق دارد . منتهى در هر مورد به شكل خاصى وجود دارد : فى المثل مىگويند :
كفاية الأصول ( فارسى ) — صفحة 65
مساهمون: الآخوند الخراساني
ص٦٥