مىرسد ديوار جنوبى دروازههاى بيشترى داشته است : قلعه - قاپى ( نزديك قلعه ) ، بيات - قاپى ، ارتا - قاپى ، دوباره - قاپى ( نزديك دريا ) ، و غيره .
پارهاى از جاينامهاى باب كه در منابع ما ذكر شده از اين قرار است :
قلعه ؛ قلعهء ابو العباس ( زيربخش 14 ) ؛ برج الطاق ، ظاهرا از ضمايم قلعه ( 379 / 989 ) ؛ دار الاماره ( عمارت حكومتى ) كه در شهر قرار داشت ( زيربخش 36 ) ؛ ربض ( در حومهء شهر ) ، نگاه كنيد به وقايع 456 / 1064 ؛ تلّ الفرسان ( تپهء سواران ) ، و چندين دروازه ( جهاد ، فلسطين ، دمشق و دروازههاى قلعه ) . 51
در تاريخ الباب بارها به « ديوار ميانى » اشاره شده است . اميران كوشيدند آن را برپا دارند ، امّا اهل شهر ، به تحريك رهبران خود ، هربار بعد از اندك مدتى آن را با خاك يكسان مىساختند . اين ديوار بايد عرضى بوده و دو ديوار شهر را به هم متصل مىكرده است . هدف از ساخت آن ، جدا ساختن بخش بالاى شهر و ضميمه كردن آن به قلعه بود .
به اين ترتيب اميران مىتوانستند طرفداران خود را در آنجا جمع كنند و خود را از رعاياى نافرمان جدا سازند . 52
در قرون سوم و چهارم / دهم - يازدهم ، دوران فتوحات عظيم مسلمانان و لشكركشيهاى اسلامى پايان يافته بود . گسترش دربند فقط از جانب ديوارهاى جنوبيش ، در امتداد ساحل خزر ممكن بود ، امّا اين باريكهء خاك حاصلخيز ، نظر اميران شروان را نيز مجذوب ساخته بود ، و مبارزه بر سر اين « فضاى حياتى » سبب جنگهاى بيشمار ميان همسايگان مسلمان شد .
داغ - باره ( « ديوارهء كوهستانى » ) . ديوارهاى شهر و قلعه با شبكهاى از
تاريخ شروان و دربند ( فارسى ) — صفحة 161
مساهمون: ولاديمير مينورسكى
ص١٦١