مدّت غيبتش . چون نبوّت را استثنا كرده است ، پس تنها جانشينى در مدّت غيبت باقى مىماند » . « 1 » اين بيان نيز در متّصل بودن استثنا صراحت دارد و اين كه مستثنى ، « النبوّة » است نه « عدم النبوّة » .
جالب اين است كه رشيد دهلوى شاگرد عبدالعزيز دهلوى به پيروى از ولىاللَّه و ثناء اللَّه با استادش دهلوى مخالفت مىكند . رشيد دهلوى مىگويد : « سيد محقّق در حاشيهى « المشكاة » در شرح حديث منزلت نقل مىكند كه كلام پيامبر : « أنت منّي بمنزلة هارون من موسى » ، تشبيه مبهمى است ، و استثنا آن را روشن مىكند : « إلّا أنّه لا نبيّ بعدي » يعنى : على مرتضى با رسول خدا در همهى فضيلتها جز نبوّت ، پيوسته است .
عبارت سيد محقق چنين است : يعنى تو ، به من پيوستهاى و نسبت به من در جايگاه هارون نسبت به موسى قرار دارى . در آن يك تشبيه است ، و وجه تشبيه ، مبهم است .
محقّق ندانست كه پيامبر صلوات اللَّه عليه وسلّم او را به چه تشبيه فرمود ، پس با اين كلامش :
إلّا أنّه لا نبيّ بعدي ، بيان كرد كه پيوستگى او از سوى نبوّت نيست .
بر اين اساس ، استثناى « إلّا أنّه لا نبيّ بعدي » براى دفع شبههاى نيست ، بلكه براى تفسير آن مبهم است » . « 2 » اتّصال استثنا در گفتهى كابلى
سپاس خدا را كه ثابت شد استثنا در اين حديث متّصل است نه منقطع . جمعى از دانشمندان بر اين مطلب تصريح كردهاند ، از جمله : ابنطلحه ، ابنصبّاغ ، أمير ، طيبى ، شريف جرجانى ، قسطلانى ، مناوى ، علقمى ، عزيزى ، ولىاللَّه ، ثناء اللَّه ، و رشيد دهلوى .
آيا اين مقدار براى ساكت كردن متعصّبها و مجادلهكنندگان بسنده است ؟
آيا اين مقدار براى اعتراف پيروان دهلوى به تعصّب باطل و پيرويش از باطل كنندگان و عنادش با حق بسنده است ؟ چيزى كه پدرش و شاگردش به آن اذعان
هامش
( 1 ) . السيف المسلول مبحث حديث المنزلة .
( 2 ) . ايضاح لطافة المقال - / ( خطى ) .