وهر يك از حويزه واشرفى « دوبتى » « 1 » ؛ مطابق مثقال شرعي است ، پس يك درهم مقابل چهارده « غاز بيكى » « 2 » حويزه است ، هرگاه حويزه را بيست غاز بيكى فرض كنند « 3 » .
واز عباسى اين زمان « 4 » كه برابر يك مثقال صرّاف است ، بيست ويك غاز بيكى مىشود بر تقديرى كه عبّاسى چهل غاز بيكى باشد « 5 » .
خلاصه : هر ده درهم هفت مثقال شرعي است وپنج مثقال وربع مثقال صرّاف است .
وتبريزى مشهور ؛ سنگ هشت عباسى پول سياه است ، كه عبارت است از : ششصد وچهل مثقال صرّاف « 6 » .
بناء على ذلك « 7 » - موافق مشهور وأظهر - هر رطل شصت وهشت مثقال وربع مثقال صرّاف است « 8 » واز نيم چهار يك
هامش
( 1 ) « دو بتي » منسوب به « دوبت » است ، در اصطلاح مسكوكات ظاهرا سكهء داراى دو نقش در طرفين ، ويا داراى دو تصوير در دو جانب را دو بت مىگويند ( لغتنامه دهخدا : 24 / 314 ) .
( 2 ) واحدى براي مسكوك در عهد صفويه وآن را « پول » هم مىگفتند واز مس سكه زده مىشد ، ده غاز بيكى معادل يك شاهى بوده است ، ودر عهد قاجار « غاز » ناميده مىشد ( فرهنگ معين :
2 / 2376 ) .
( 3 ) بنابراين يك درهم ، 70 / 0 حويزه است - مانند مثقال شرعي - وغاز بيكى يك چهاردهم درهم است .
( 4 ) واحد پول كه در زمان شاه عباس بزرگ ايجاد شد ووزن رسمي آن معادل يك مثقال يا 64 / 4 گرم بود ، ويك تومان آن زمان معادل 50 عباسى بود . ( فرهنگ معين : 22732 ) .
( 5 ) اختلاف وزن عباسىها به اين جهت بوده كه عباسىهاى مختلف وجود داشته است ، دكتر معين مىنويسد : عباسى نقره در أغلب شهرهاى بزرگ إيران ضرب مىشد ، ولى وزن آنها مساوى نبوده .
( فرهنگ معين : 2 / 2273 )
( 6 ) منتهى المطلب : 1 / 497 .
( 7 ) ه : هذا .
( 8 ) يعنى : 25 / 68 مثقال ، شرح لمعه : 1 / 33 كه هر رطل را برابر با 130 درهم شرعي مىداند ، كه