آيا خواهى گفت متابعت حسن بصرى كردم . . . يا . . . يا ملَّاى روم را شفيع خواهى كرد كه مىگويد : ابن ملجم را حضرت امير المؤمنين - عليه السّلام - شفاعت مىكند و به بهشت خواهد رفت ، و حضرت امير به او گفت كه : تو گناهى ندارى ؛ چنين مقدّر شده بود و تو در آن عمل مجبور بودى ؛ و مىگويد :
چون كه بىرنگى اسير رنگ شد
موسئى با موسئى در جنگ شد
و در هيچ صفحه اى از صفحههاى مثنوى نيست كه اشعار به جبر يا وحدت وجود يا سقوط عبادات يا غير آنها از اعتقادات فاسده نكرده باشد ؛ و چنانچه مشهور است و پيروانش قبول دارند ساز و دف و نى شنيدن را عبادت مىدانسته است . » ( عين الحيات ، ج 2 ، ص 457 ) .
مخالفت جدّى علَّامه محمّد باقر مجلسى ( ره ) با صوفيان عصر خويش مورد اتّفاق مخالف و مؤالف است ، ولى نسبتهاى افراطىاى كه برخى در باب صوفى ستيزى به او دادهاند ، مورد تأييد اسناد تاريخى نيست ، و حتّى گرايشهاى ژرف عرفانى در نگارشهاى وى مىتوان دستياب كرد . ( در اين زمينه ، نگر : علَّامهء مجلسى ، حسن طارمى ، چ 1 ، صص 218 - 242 ؛ و : صص 106 - 111 ) .
بارى ، آشنائى علَّامه محمّد باقر مجلسى ( ره ) با مثنوى ، جز اينجا ، باز هم از آثارش مستفاد مىگردد ( سنج : علَّامهء مجلسى ، حسن طارمى ، چ 1 ، ص 242 ) . اين آشنائى نابيوسيده نيست ؛ چه ، والد ماجد علَّامه ، يعنى مولى محمّد تقى ( ره ) ، يك جا نوشته است :
« چه زيباست كه انسان در سفر ، با خود ، كتابهاى علمى و پرمحتوا ، مانند مثنوى را بردارد ، تا سفرش ، سفر الى الله باشد و در نعمتهاى الهى بينديشد و گشت و گذارش تنها جنبهء حيوانى نداشته باشد » ( سنج : روضة المتّقين ، ج 4 ، ص 248 ) .
145 / 10 نظم / چنين است در مرعشى . اين لفظ در اعظم نيست .
145 / 11 يك دهن . . . / اين بيت ، بيت شمارهء 1886 از دفتر پنجم مثنوى ( تصحيح استعلامى ) است .
گر بگويم . . . / اين بيت ، بيت شمارهء 4445 از دفتر سوم مثنوى ( تصحيح استعلامى )