« نُورُهُم يَسعى بَينَ أيديهِم وَبِأَيمانِهِم يَقُولُونَ رَبَّنا أَتمِم لَنا نُورَنا » 66 : 8 ( تحريم ، 8 ) « نورشان از پيش روى و از سوى راست آنان مىشتابد و مىگويند : پروردگارا نور ما را براى ما كامل كن » ، .
ممكن است اشاره به اين معنى باشد ، و مراد از آن كامل كردن نور است در چشمى كه در آخرت روشن مىشود روشن شدنى كه محتاج به ظهور است ، و سپس به فزونى استكمال و اشراق ، هر چند حصول نعمتهاى آخرت و انوار و ابتهاجات آن مختصّ نعمتهايى است كه از اصل آنها توشه بر گرفته شده باشد و براى بنده در صورتى كه در دنيا اصل آن انوار و ابتهاجات را كسب نكرده باشد حاصل نشود ، پس ترقّى بنده در آخرت در افزايش ابتهاج و اشراق در چيزى است كه اصل آن حاصل شده باشد ، و بنا بر اين چه بسا به حد و نهايتى برسد و در آنها بايستد و افزون نشود ، و قول خداى تعالى : « نورهم يسعى . . . » 66 : 8 تا آخر آيه احتمال اين معنى را نيز دارد ، يعنى مراد از آن كامل كردن نورى است كه اصل آن از دنيا توشه برگرفته شده باشد .
( گفتهاند ) : و قول خداى تعالى :
« انظُرُونا نَقتَبِس مِن نُورِكُم قيلَ ارجِعُوا وَراءَكُم فَالتَمِسُوا نُورا » 57 : 13 ( حديد ، 13 ) « ما را بنگريد تا از نور شما بگيريم ، گويند : به عقب سر خويش ( به دنيا ) باز گرديد و نورى بجوئيد » ، دلالت بر نورى دارد كه ناچار اصل آنها در دنيا به عنوان توشه سفر آخرت برگرفته شده باشد ، سپس در آخرت نور افشانى آن افزون مىشود ، و امّا اين كه نورى حصول يابد كه اصل آن در دنيا اكتساب نشده باشد ممكن نيست .
پوشيده نماند كه تعيين اصل و فرع براى انوار و ابتهاجات و مراتب آخرت نزد ما دشوار است ، و ما راهى به علم قطعى نداريم كه كدام چيز براى كدام نور و بهجت اصل است ، و گمان ما اين است كه : اصل هر نور و سعادت و بهجتى يقين قطعى اجمالى به اين است كه واجب - سبحانه - در غايت عظمت و جلال و قدرت و كمال است ، و او تمام و كامل مطلق است ، و هر چه غير او از ماهيّات وجود دارد
جامع السعادات ( علم اخلاق اسلامى ) ( فارسي ) — صفحة 165
مساهمون: ملا محمد مهدي النراقي
ص١٦٥