ديگر گردند كه وجوه آن بر ناقد بصير نهان نيستند . و تصحيف هم دارد و اميد است نسخه ديگر بدست آيد تا تصحيح شود .
اينكه گفته آدم نبى مرسل بود يعنى در بهشت براى فرشتهها كه مأمور شد آنها را از اسماء آگهى دهد و شمردن ابراهيم رسول عربى خلاف مشهور است .
قوله « اربعة كتاب » اين اجمال با تفصيل موافق نيست و شايد در يكى از آنها خطا يا تصحيف باشد و اينكه پس از فرموده او فرقان بر من نازل شد ، باز پرسيد كتابى بر تو نازل شده است ؟ بىاشكال نيست و شايد از كلام پيغمبر صلّى اللَّه عليه و آله و سلم فهميده كه بعد نازل مىشود ، اينكه گفته : پايان قرآن
صَدَقَ اللَّهُ
است . . . يعنى بايد آن را به اين جمله پايان داد نه اينكه اين جمله جزء قرآنست ، در قاموس گفته : بيسان دهى است در شام و دهى در مرو و جايى در يمامه ، گويم : در برخى نسخهها نيسان بنون است و يكم اظهر است ، و شواهدى دارد .
اينكه فرمود « لانّ اللَّه واحد » يعنى روز يك شنبه روز خدا است « لانه يوم » يعنى اول روز است با اينكه وجه نامگذارى نبايد مطرد باشد ، « و علمه تحت التحت » يعنى دانش او بهر چيز احاطه دارد ، و علو او بر همه چيز منافات ندارد با احاطه علمش به همه چيز از فراز عرش تا زير ثرى . . . « 1 » .
هامش
( 1 ) در صدر حديث ابن سلام 10000 و 400 و 4 پرسش در دو جا نامبرده شده است و در برگردان آن به فارسى پرسشها را شماره نهاديم و از 235 بيشتر نشد و بنا بر اين اندكى از سؤالات در حديث ضبط شدهاند و براى اين چند وجه ميتوان گفت :
1 - چون جواب اين پرسشها براى عبد اللَّه بن سلام مايه يقين براستى دعوى پيغمبر ( ص ) شد از طرح پرسشهاى ديگر خوددارى كرد و بمسلمانى شتافت .
2 - پرسشهاى ديگر را شايسته طرح در خدمت پيغمبر صلى اللَّه عليه و آله و سلم ندانست و از آنها صرف نظر كرد .
3 - همه پرسشها مطرح و پاسخ داده شدهاند ولى ضبط نشدهاند و در نقل بنقل حديث فراموش شدند و كاسته شدند ( مترجم )