شرح -
از مجلسى ره - قوله تعالى
وَ عَلَى الثَّلاثَةِ الَّذِينَ خُلِّفُوا
شيخ امين الدين طبرسى گويد قرائت مشهوره الذين خلفوا ( مجهول باب تفعيل ) است و على بن الحسين و أبو جعفر باقر و جعفر صادق ( ع )
« خالفوا »
( از باب مفاعله ) قرائت كردند و عكرمه و زر بن بن حبيش و عمرو بن عبيد « خلفوا » بفتح خاء و لام با تخفيف خواندهاند .
سپس گفته اين آيه در باره كعب بن مالك و مراد بن ربيع و هلال بن اميه نازل شد كه از رسول خدا ( ص ) تخلف ورزيدند و با او بجنگ تبوك نرفتند نه از راه نفاق بلكه از راه تنبلى و سستى و سپس پشيمان شدند و چون پيغمبر بمدينه برگشت نزد پيغمبر آمدند و پوزش خواستند و پيغمبر با آنها سخن نگفت و به مسلمانان هم دستور داد كسى با آنها سخن نكند و همه آنها را ترك گفتند تا برسد بكودكان و همسران آنها نزد رسول خدا ( ص ) آمدند و گفتند ما از آنها كناره كنيم ؟
فرمود : نه ولى با آنها نزديكى نكنيد و شهر مدينه بر آنها تنگ و ناگوار شد و آنها بر سر كوهها رفتند و كسانشان برايشان خوراك مىآوردند و با آنها سخن نميگفتند خود آنها به يك ديگر گفتند كه كسى با ما سخن نمىگويد چرا ما خود باهم سخن بگوئيم خوبست ما هم از هم جدا باشيم و از هم جدا شدند و با هم سخن نگفتند ( به صورت زندانى مجرد درآمدند ) و مدت 50 روز بدين وضع گذراندند و بدرگاه خدا زارى كردند و توبه نمودند و خدا توبه آنها را پذيرفت و اين آيه را در باره آنها نازل كرد .
سپس گفته و على الثلثة الذين خلفوا - مجاهد گفته است يعنى بجا ماندند از پذيرفته شدن توبه پس از قبول توبه ديگران از منافقان و حسن و قتاده گفتهاند يعنى تخلف كردند از غزوه تبوك .
و اما معنى قرائت اهل بيت اينست كه مخالفت كردند و اگر بجا گذارده شده بودند سرزنش و عتابى نداشتند ولى مخالفت كردند انتهى .
من گويم - از اين حديث برآيد كه از عمر و أبو بكر و عثمان هم هنگام خروج بتبوك مخالفتى سر زده و خداوند در آن شب چنان ترس را بر آنها مسلط كرده تا زمين پهناور بر آنها تنگ شده و از زندگى خود هم بتنگ آمدند براى ترس و هراس فراوان تا صبح كردند و خود را به پيغمبر ( ص ) رسانيدند و از او پوزش خواستند .
در تفسير برخى آيات ديگر
569 -
( 1 ) از أبى بصير از امام باقر ( ع ) گويد من قرائت كردم ( 112 - التوبه )
التَّائِبُونَ الْعابِدُونَ
فرمود : نه ، قرائت كن التائبين العابدين تا آخرش ( يعنى همه را بياء و نون بخوان ) و پرسش شد از سبب آن در پاسخ فرمود
اشْتَرى مِنَ الْمُؤْمِنِينَ
التائبين العابدين ( يعنى صفت همان المؤمنين است كه در آيه پيش است ) .