نچشيده واز ذوق - كه به معناى چشايى معاني ومفاهيم نامحسوس خاص المعاني است ونبات وحيوان را بظاهر در آن راه نيست - بهرهاى نبرده است .
در پايان اين بخش بجاست كه به برخى از نوشتارهاى ديگرى از أو - كه نه فقط ربطى به علوم عقلي وحكمت ندارد ، بلكه گاهى با آن ناسازگار است ، بر روى هم نشانهء سطحى بودن اوست - نگاهى بيندازيم ؛ اين آثار از اوست :
1 - شرح وتفصيل نظامهاى سياسي 158 دولتشهر يوناني ؛ 2 - مجموعه قوانين بيگانگان ؛ 3 - ادعاهاى ارضى دولتها ؛ 4 - لغتنامه حقوقى ؛ 5 - فهرست أسامي برندگان مسابقات ورزشى پوتوئى ؛ 6 - شرح مسابقات ورزشى ! ؛ 7 - متن انتقادى حماسهء ايلياد براي إسكندر ( كه گويا براي تشويق أو ودادن روح حماسى براي جنگ با إيران بوده است ) ؛ 8 - برندگان مسابقات ورزشى المپى ! ؛ 9 - رساله دربارهء نحوه به روى صحنه آوردن نمايشنامهها ؛ 10 - دربارهء تراژدى ؛ 11 - شعر ؛ 12 - دربارهء شاعران كمدىپرداز وخندهناك ! ؛ 13 - دشواريهاى آثار همرو ايسيود ؛ 14 - دربارهء لباس نمايشگران تئاتر ! « 1 »
در اينجا بايد اين نكته را اضافه كنيم كه أرسطو از ديد يك نقادى همان است كه ديديم ، ولى خود أو وكاركردش هرچه بود وبا وجودي كه راهزن حكمت حقيقي گرديد وقرنها دانش وحكمت را در تاريكى نگهداشت ، ولى مانند بسيارى از رويدادهاى جهان سود وبركت وفايده نيز بهمراه داشت . يكى از آثار وبركات آن ، اين بود كه توانست با همان مايه وسرمايه اندك ونارساى خود ، انديشههاى نوابغى همچون ابن سينا وفارابى وخواجة نصير الدين طوسي وهزاران فيلسوف بزرگ إيراني وغير إيراني ، مسلمان وغير مسلمان را بكار بيندازد .
اگر أرسطو در زمان اينان زنده مىشد ، بسا نوشتهها ومطالب آنها را نمىفهميد .
هامش
( 1 ) متفكران يوناني ، گمپرتس ، ص 1255 - 1256 .