محكم ، متشابه و تأويل در قرآن
سخن قرآن
اوست كه بر تو اين كتاب را نازل كرد كه پارهاى از آن آيات محكمند كه امالكتاباند و پارهاى ديگر متشابهند . آنها كه در دلشان انحراف و تزلزل است از متشابهات آن در جستوجوى فتنه و در جستوجوى تأويل آن پيروى مىكنند ، در حالى كه تأويل آن را جز خدا و راسخون در علم « 1 » نمىدانند ؛ آنها مىگويند ما ايمان آورديم ، همه از پيش پروردگار ماست و جز خردمندان متذكر نمىشوند . « 2 »
معناى لغوى كلمات
« محكم » از مادهء « حكم » است . اين ماده بدان معناست كه يك شىء ، طورى باشد كه چيز ديگرى نتواند در آن رخنه كند و آن را از هم جدا سازد و از بين ببرد ؛ چنان كه كلمات « احكام » و « تحكيم » و نيز « حكم » به معناى قضاوت ، « حكمت » به معناى معرفت تام و علم قطعى سودمند ، « حكَمَه » به معناى مهار اسب ، همه به معناى منع و
پاورقی
( 1 ) . اين ترجمه برحسب مذاق پارهاى از مفسران است كه « والراسخون فى العلم » را عطف بر « اللَّه » مىشمارند ؛ بهاين معنا كه اينان نيز تأويل قرآن را مىدانند
( 2 ) .« هُوَ الَّذِي أَنْزَلَ عَلَيْكَ الْكِتابَ مِنْهُ آياتٌ مُحْكَماتٌ هُنَّ أُمُّ الْكِتابِ وَ أُخَرُ مُتَشابِهاتٌ فَأَمَّا الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ زَيْغٌ فَيَتَّبِعُونَ ما تَشابَهَ مِنْهُ ابْتِغاءَ الْفِتْنَةِ وَ ابْتِغاءَ تَأْوِيلِهِ وَ ما يَعْلَمُ تَأْوِيلَهُ إِلَّا اللَّهُ وَ الرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ يَقُولُونَ آمَنَّا بِهِ كُلٌّ مِنْ عِنْدِ رَبِّنا وَ ما يَذَّكَّرُ إِلَّا أُولُوا الْأَلْبابِ »آلعمران ، آيهء 7