« عليت » تخلفى راه نيابد ؟
بنابراين قرآن بايد دو مطلب را بيان كند :
اول ، آنكه اعجاز حقيقت دارد و قرآن هم معجزه است .
دوم ، آنكه حقيقت اعجاز چيست و چگونه ممكن است در عالم طبيعت امرى واقع شود كه خرق عادت كرده و كليت قانون طبيعت را نقض كند . « 1 »
معجزه از نظر قرآن
در اين مطلب شك نيست ، كه قرآن دلالت دارد بر اينكه در عالم طبيعت ، معجزه واقع مىشود .
معجزهاى كه قرآن ثابت مىكند معنايش آن نيست كه امر محالى انجام يابد كه ضرورت حكم عقل را باطل سازد . « 2 »
پارهاى از مردم كه خود را دانشمند مىدانند ، آيات معجزه را طورى تأويل كردهاند كه مطابق علوم امروزى درآيد ، ولى اين زحمات ، بيهوده و اين عقيده ، مردود است و ما اكنون آنچه را كه قرآن در معناى معجزه بيان كرده است ، طى دو بخش ذكر مىكنيم :
هامش
( 1 ) . استاد ، ابتدا دربارهء اعجاز قرآن سخن گفته و سپس به تشريح اصل اعجاز از نظر قرآن پرداختهاند ، ولى ما از نظر سبك نگارش خودمان در اين ترجمه و بهعلت توجه بيشتر خواننده محترم به درك اين مسئله ، در اصل اعجاز سخن مىگوييم و اعجاز قرآن را مورد بحث قرار ندادهايم
( 2 ) . چيزى كه عقل ، فتوا دهد كه محال است ، هيچگاه واقع نخواهد شد . حاصل ضرب دو در عدد مشابهش ، بدون هيچ ترديد چهار است و محال است حاصل ضرب پنج باشد . معجزه اين نيست كه چنين كار محالى در عالم انجام شود . . . ، ولى گاهى انسان مطلب واقعنشدهاى را كه ذاتاً محال نيست ، به حساب محال مىگذارد ؛ مثلًا پيدايش يك آدم هزارسر ! ؛ ذاتاً محال نيست ؛ يعنى با هيچ قاعدهء عقلى و رياضى مسلم منافات ندارد ، ولى چون هيچگاه واقع نشده شخص سطحىنگر ، حساب اين موضوع را با محالهاى عقلى در مىآميزد معجزه امرى است خارق عادت و بر خلاف عادت ، ولى با نظر صحيح عقلى ، محال نيست