سيد هادى خسروشاهى كه كارنامهء پنجاه سالهء مجاهدات علمى و تحقيقى و انتشاراتى ايشان بر ارباب نظر و علم و فرهنگ و مطالعه پوشيده نيست ، پيشنهاد كرد كه يكى از مباحث بسيار مهم آن كتاب براى درج در مجموعهء آثار علامه فقيد كه با همت قابل تقدير اين برادر بزرگوار ، در 21 مجلد ، در دست انتشار است ، تقديم گردد .
از قضا بحث تقديمى حاضر مزين به دست نوشته خود آقاى خسروشاهى است كه در جلسهء درس تفسير استاد فقيد ، آن را در پاورقى مرقوم داشتهاند كه از نظر خوانندگان محترم خواهد گذشت .
. . . روش حقير در ترجمهء مورد بحث ، اين بوده است كه مباحث خاص را بهصورت آزاد و با فصلبندى جديد ترجمه كنم و در مواردى كه نياز به شرح و توضيح دارد ، به بسط و تفصيل و توضيح بيشترى بهصورت پاورقى و يا در متن دست يازم ، كه البته بهطور دلخواه بدين مهم دست نيافتم و هم اكنون نيز مبحث حاضر با تغييراتى اندك در نثر قديمى و بدون شرح و بسط مطلوب به جز در چند مورد در پاورقى ، تقديم مىشود .
* موضوع مبحث حاضر ، جبر و تفويض از ديدگاه آيات و روايات و فلسفه است كه استاد فقيد در جلد اول الميزان آوردهاند .
بهطورى كه مىدانيم مبحث عميق و دقيق « جبر و تفويض » - كه بيشتر « جبر و اختيار » ناميده مىشود - از ديرباز انديشههاى متفكران در همهء ملل و نحل را به خود مشغول داشته و بسيارى از ارباب علم و نظر را در لغزشگاههاى فكرى و عقيدتى هولناكى درافكنده است . متفكران بسيارى دراين مقوله نظرات متفاوت و متضاد دادهاند كه بسيارى تنها به طرح مشكل پرداخته و در مقام حل مسئله به بن بست رسيده و يا به گونهاى نارسا و احياناً نادرست به اين بحث پرداخته و مشكل را افزون كردهاند ! .
روابط اجتماعى در اسلام ( فارسى ) — صفحة 148
مساهمون: السيد محمدحسين الطباطبائي
ص١٤٨