فصلى در انواع فواصل :
علماى بديع سجع را تقسيم كردهاند ، و مانند آن فاصلهها را نيز به انواعى تقسيم كردهاند : مطرّف ، متوازى ، مرصّع ، متوازن ، و متماثل . مطرّف : اينكه دو فاصله در وزن مختلف و در حروف سجع متفق باشند ، مانند : ( ما لَكُمْ لا تَرْجُونَ لِلَّهِ وَقاراً * وَ قَدْ خَلَقَكُمْ أَطْواراً ) « 1 » . متوازى : اينكه در وزن و قافيه هر دو متفق باشند ، و آنچه در اوّلى هست با آنچه در دومى هست از وزن و قافيه مقابل نباشند ، مانند : ( فِيها سُرُرٌ مَرْفُوعَةٌ * وَ أَكْوابٌ مَوْضُوعَةٌ ) « 2 » . متوازن : آن است كه در وزن فقط متفق باشند ، مانند : ( وَ نَمارِقُ مَصْفُوفَةٌ * وَ زَرابِيُّ مَبْثُوثَةٌ ) « 3 » . مرصّع : آن است كه در وزن و قافيه متفق باشند ، و آنچه در اوّلى هست مقابل دومى بوده باشد ، مانند : ( إِنَّ إِلَيْنا إِيابَهُمْ * ثُمَّ إِنَّ عَلَيْنا حِسابَهُمْ ) « 4 » ، ( إِنَّ الْأَبْرارَ لَفِي نَعِيمٍ * وَ إِنَّ الْفُجَّارَ لَفِي جَحِيمٍ ) « 5 » . و متماثل آن است كه : دو جمله در وزن مساوى باشند نه در قافيه ، و أفراد اوّلى مقابل با أفراد جملهء دوّمى باشد ، كه اين قسم نسبت به مرصّع همچون متوازن نسبت به متوازى است ، مانند : ( وَ آتَيْناهُمَا الْكِتابَ الْمُسْتَبِينَ * وَ هَدَيْناهُمَا الصِّراطَ - الْمُسْتَقِيمَ ) « 6 » ، كه الكتاب و الصراط و نيز المستبين و المستقيم در وزن مساوى هستند ، ولى در حرف آخر با هم اختلاف دارند .