اتحاد نفوس رسيده به مقام تعقل و داراى جهت خلاقيت و قوهء ايجاد صور عقلى است با عقل مجرد بالفطره و مثال نورى و عالم عقول كلى كه منكران اين مسأله از اتباع مشائيه دلايلى را بر امتناع آن ذكر كردهاند ، از جملهء اين اشكالات ، حدوث حقايق مجرده و لحوق تغير و حالات مختلفه در عقولى است كه نفوس ، با آنها متحد مىشوند [ 1 ] .
نگارندهء اين سطور ، در رسالهاى كه در اتحاد عقل و عاقل و معقول نوشته است ، مفصل به دفع اين اشكال و ساير اشكالات پرداخته است . و چون بيان آن به طور تفصيل با وضع اين مقدمه منافات دارد ، از تحرير و تقرير آن ، خودارى مىشود .
اقامهء دليل بر وجود عالم مثال و برزخ
قاعدهء امكان اشرف كه صدر الحكماء و شيخ اشراق و اتباع آنها از علامه محمد شمس الدين شهرزورى و علامه شيرازى و محقق فيض و قاضى سعيد قمى و آخوند نورى و ملا اسماعيل درب كوشكى و حكيم سبزوارى و بالجمله اكثر متأخرين از ملا صدرا در مقام اثبات عالم مثل افلاطونى به آن تمسك نمودهاند ، عالم مثال و برزخ را نيز ثابت مىكند . و برخى از مناقشاتى كه به اين دليل در باب مثل نورى وارد شده است [ 2 ] ، در اينجا وارد نمىآيد .
شرح
[ 1 ] . چه آن كه اتصال نفس به حقايق برزخيه و اتحاد آن با خزائن علمى و معدن و منبع عقليات و مثاليات ، سبب حدوث امرى در جواهر مثالى و عقلى نمىشود و از اين ناحيه ، گرد حدوث و تغيّر و تحول ، به دامن جواهر قدسيهء واقع در بلاد تجردآباد نمىنشيند و كون و فساد ، از نواحى شهر ديجور مزاج ، به قواطن مدائن عالم قدس و تجرد ، راه نمىيابد و از جهت حصول تحول جوهرى در نفس ، موانع وجودى و حجب ظلمانى و نورانى از بين مىروند و انسان ، به اصل خود مىپيوندد و قيامت او قائم مىشود .
[ 2 ] . برخى گمان نمودهاند كه با اين قاعده نمىشود از براى انواع مادى ، افراد مجرد نورى كه از حيث