بنابراين ، اشكال اساسى همان است كه بيان شد و نقل كرديم كه تميز صور مقدارى به حلول اين صورت در مادهء جزئى خاص محتاج است . و از آن به طور مفصل مشبعا جواب گفتيم .
نقل و تحقيق و مناقشة و تأييد
فيلسوف محقق حاج ملا هادى - رض - از براى جواب از اشكال تلميذ بارع و فاضل خود ، چند مقدمه تمهيد فرموده [ 1 ] و اين مطلب را بسيار عالى بيان نموده است ، با آن كه هميشه اين فيلسوف عظيم از اطاله و تفصيل گريزان است ، به مناسبت اهميت مطلب ، اين بحث را مفصل تقرير و تحرير فرموده است ، ولى قسمتى از تقرير اين فيلسوف نحرير و عارف متأله متحمل برخى از مناقشات است .
شرح
[ 1 ] . نبايد اين فيلسوف بزرگ را دست كم گرفت ، كما اين كه برخى از ارباب داعيه ، توهّم كردهاند .
در عظمت او بس كه در مدت كمتر از 8 سال تحصيل حكمت ، يكى از مدرّسان عظيم عصر خود گرديد . اين حكيم علّام در درك و فهم و قوت ذكا در بين معاصران خود نظير ندارد .
حكيم معظم آقا على حكيم ، معروف به مدرس ، در حواشى خود بر اسفار و شواهد ، از او به « وحيد عصرنا و فريد دهرنا » تعبير نموده است .
فيلسوف دانا سبزوارى - قدس سره - در چند مورد از آثار خود در جواب مسائل فضلاى عصر خود و نيز در برخى از مواضع حواشى خود بر شواهد و اسفار در اين مسأله مهم بحث نموده است « 1 » ، ولى در جواب مسائل تلميذ خود مفصلتر از ديگران نيز در اين مسأله و فروع آن ( جواب از اشكال مشّاء ) وارد شده است .
حقير ، رسالهاى در عالم برزخ تأليف استادنا الأعظم سيد سادات اعاظم الحكما و الفقهاء ، حاج ميرزا سيد ابو الحسن قزوينى - جعلنى اللّه تعالى عن كل مكروه فداه و ادام اللّه عز شأنه حراسته - ديده است .
اين رساله ، بسيار تحقيقى و عالمانه نوشته شده است ، افسوس كه در دسترس نگارنده نيست . ايامى كه در شهر قزوين خدمت معظم له به قرائت اسفار اشتغال داشته ، اين رساله را ديده است .
هامش
( 1 ) ر . ك : مجموعه رسائل ، حكيم سبزوارى ( با مقدمه نگارنده ) ، چاپ دانشگاه مشهد و انتشارات سازمان اوقاف كشور اداره كل اوقاف خراسان ، 1389 ق ( قسمت عربى ) ، ص 180 - 182 .