بايد توجه داشت مطابق مداليل روايات و آثار وارده از طرق ائمه شيعه اثناعشريه نفس ناطقهء انسانى فانى نمىشود و بنابر تحقيقات عاليهء موجود در
شرح
« لمّا سألني بعض الأصدقاء عن مسألة خلافية بين المتكلّمين و كذلك بين الحكماء ، هي أنّ ما سوى اللّه تعالى هل يفنى على عمومه ، مجرّداته و مادياته حتى لا يبقى منه شيء و لا يدوم منه موجود ، و يكون السائل و المجيب في « لمن الملك » واحدا ، أم يبقى منه باق ببقاء اللّه من غير أن يفنى دون النفخة الأولى و طيّ السماوات العلى و تبديل الأرضين السفلى . . . ؟ ! أجبته عنه به اختيار الشق الثاني » .
مرحوم خواجوئى تصريح كردهاند كه برخى از معاصران او از فضلا به فناى جميع اشيا معتقد است و آن را به برخى از مشايخ خود نسبت داده است و مدعى شده است كه آيات و اخبار ، در فناى ما سوى اللّه صريح است ، و يكى از مشايخ برخى از فضلا مرحوم محدث جليل مجلسى دوم است .
خواجوئى در مقدمه رساله گويد : ذكر بعض الأصدقاء أنّ بعض المعاصرين يصرّ على الأوّل و يسنده إلى بعض مشايخه رحم اللّه السلف منهم و الخلف ، و ينقل عنهم فيه أيضا مناظرة غريبة غير معلومة الصحة » .
مراد از فنا ، زوال و دثور يا تبديل به عدم است ، بايد توجه داشت كه نفوس ناطقه به مسلك ائمه شيعه مطابقا للكتاب و السنّة مجرد از ماده است و مجرد ، قبول عدم ننمايد و آنچه از آيات دلالت بر فنا نمايد ، مراد از فنا تبديل به عدم و انعدام نيست و اثر نفخه نيز انعدام نمىباشد و انعدام حقايق به منع افاضه حاصل آيد به تجلى وجودى ، و فنا در اصطلاح قرآن بنا به روايات مأثور از اهل عصمت و طهارت ، معانى مختلف دارد و از فنا در آيات مشعر به قيامت ، فناى حاصل از تجلى حق به اسم وارث و رجوع كل شىء الى اللّه و ظهور حق به وحدت مطلقه و انقهار جهات خلقى تحت سطوات حقى است كه مبدأ و علت بقاى ابدى است و صاحبان ولايت كلى در همين نشأت ناسوتى با تعلق روح به بدن و وجود عالم ماده و دار دثور و زوال خطاب موتوا را اجابت كرده و قيامت خود را قائم ديدهاند .
هامش
كل شىء ، از درك هلاك و فناى ذاتى حاكم بر همه اشيا و از قهاريت مطلقهء حق عاجزند ، اهل اوهام و وساوس و منغمران در شهر ديجور مزاج ، از عالم حس پا فراتر نگذاشتهاند ، بلكه مراد آنان از فنا ، انعدام اشياست ، جوهرا و عرضا و نيز از سر فناى حاصل در قيامت و از درك اين لطيفه كه حضرت ختمى مقام و اوصياى محمديين - اهل بيت عصمت - از نفخه ، فانى نشوند و غفلت دارند ، چه آن كه فنا و قيامت آنان قبل از قيام قيامت قائم شده است ، بلكه قيامت به آنان ظاهر شود ، لذا از امير مؤمنان به - النبأ العظيم - تعبير شده است .
و به اين معنا تصريح كرده است مولانا عبد الرزاق صاحب تأويلات . « هو النبأ العظيم و فلك نوح » .