كاملتر و نفس هر چه به عالم طبع نزديكتر باشد ، مظهر آن به عالم ماده نزديكتر و از مقام عالى نازلتر است .
نفوس متجردان از جلباب بشرى و متنزهان از زخارف دنيوى بر ايجاد صور برزخى و مثل معلقه قادرند ، لذا هر چه را اراده نمايند براى آنان حاضر مىشود . و مشتهيات نفوس آنان به حسب وجود و ظهور و تمثّل و حضور ، تابع اراده و توجه
شرح
عقل به شرط لا اكمل است و نيز از نفس غير و اصل به مقام عقل و تعقل اشرف است ، كما اين كه موجود برزخى ، از موجود مادى صرف اشرف است ، لذا بعضى گويند : ممكن است شيئى از شىء ديگر اشرف باشد ، در حالتى كه آن شىء از او اكمل بوده باشد .
عارف كامل و حكيم ربانى استادنا الفقيه القديس ، الشيخ محمد مهدى المازندرانى « 1 » ( معروف به امير كلاهى از توابع شهرستان سارى ) في بعض حواشيه فرموده است : « يمكن أن يكون الشيء أكمل بالنسبة إلى الشيء الذي يكون أشرف منه و لا غرابة في هذا الكلام ؛ لأنّ مناط الأكملية عبارة عن السعة الوجودية و الإحاطة ، و ملاك الأشرفية إنّما هو التنزّه عن المادة و البعد عن الجسمية » . هذا كلامه رفع مقامه و لا يخفى ما فيه من الدقة و الغموض .
هامش
( 1 ) اين حاج شيخ مهدى مازندرانى غير از حاج شيخ مهدى مازندرانى ساكن نجف از تلاميذ مرحوم آخوند خراسانى است ، چون شاگرد آخوند در نجف از مدرسان نامى بود و بعد از فوت مرحوم آخوند - قدس سره - در همان نجف درگذشت و در عقليات نيز تخصص نداشت ، ولى در علوم نقلى از اساتيد نامدار و از تقوا و ورع ، سهم به سزايى خداوند نصيب او كرده بود .
حاج شيخ مهدى امير كلاهى كه چند سال قبل به مرض سرطان درگذشت ( و اين مرض وحشتآور كوچكترين ضعف در روحيهء او نياورد و چنان شوق لقاى حق در او زنده بود كه واقعا شعر معروف مثنوى مولانا لسان حال او بود كه :( مرگ اگر مرد است گو پيش من آى * تا در آغوشش بگيرم تنگ تنگ )و بدون اين كه خم به ابرو بياورد ، از مرگ استقبال مىنمود ) مدتها در تهران تحصيل كرد . در علم معقول از تلاميذ مرحوم آقا مير شيرازى و آقا ميرزا حسن كرمانشاهى و آقا ميرزا هاشم رشتى و در منقول از تلاميذ آقا سيد عبد الكريم رشتى مدرس و حاج شيخ فضل اللّه شهيد نورى و در نجف نيز مدتها به حوزههاى تدريس آقا سيد محمد كاظم يزدى و آقاى شريعت اصفهانى حاضر شده بود . حقير قسمتى از كتاب رسائل و مكاسب شيخ اعظم انصارى و قسمت زيادى از شرح منظومه و جلد اول شوارق لاهيجى را خدمت ايشان قرائت نمود . آن مرحوم ، علاوه بر جامعيت در علوم نقلى و فلسفه و حكمت الهى از كسانى بود كه علم در وجودش اثر گذاشته بود و از فعل و انفعالات مربوط به امور دنيا خود را حفظ كرده بود ، تا پايان عمر به حالت انزوا و گوشهنشينى و عبادت سر نمود و به غير از مطالعه و درس و بحث به هيچ امرى اصولا توجه نداشت .