و توبه كن . و ادعاى خود را رها كن .
حق مشورت كننده اين است كه اگر نظرى دارى ، اظهار كنى . و اگر نمىدانى ، او را به كسى كه آگاهى دارد راهنمايى كن .
حق كسى كه با او مشورت مىكنى اين است كه در مواردى كه نظر او با تو موافق نيست ، او را متهم نكن . و اگر با تو موافق است ، خدا را سپاس گذار باش .
حق نصيحت خواه اين است كه با مهربانى و ملاطفت او را نصيحت كنى .
حق نصيحت كننده اين است كه در برابر او فروتن باش . و با دقت گوش فرا ده . و اگر درست مىگويد ، سپاس خداى را بجا آور . و اگر نادرست مىگويد ، با او مهربان باش . و او را متهم نكن . و اگر دانستى كه اشتباه مىكند ، از او مؤاخذه نكن . مگر اينكه مستحق سرزنش باشد . كه در اين صورت در هيچ حال او اعتبارى ندارد . و نيرويى جز خدا نيست .
حق افراد بزرگتر اين است كه به اقتضاى سن او را محترم شمارى . و به دليل اينكه سابقهء او در اسلام از تو بيشتر است . از او تجليلنمايى . و با او ستيزهجويى نكن . و در راه از او جلوتر حركت نكن . و قبل از او حركت نكن . و او را نادان به حساب نياور . و اگر در مورد تو نادانى كرد تحمل كن . و براى حق تقدم او در اسلام به وى احترام كن . و او را گرامى دار .
حق كوچكتر اين است كه در آموزش او مهربان باش . و عفو كن . و عيب او را بپوشان . و با ملاطفت به او كمك كن .
حق درخواست كننده اين است كه كه به قدر نيازش به او بدهى .
حق كسى كه از او درخواست مىكنى اين است كه اگر به تو عطا كرد ، با قدردانى قبول كن . و حق شناس باش . و اگر خوددارى كرد ، عذر او را بپذير .
حق كسى كه تو را براى رضاى خدا خشنود كرده اين است كه ابتدا سپاس خدا را بجا آور . و سپس از او تشكر كن .
حق كسى كه به تو بدى كرده اين است كه او را عفو كنى . و اگر مىدانى عفو كردن او ضرر دارد ، از او انتقام بگيرى .
خداوند متعال مىفرمايد : « كسى كه اگر ستم ديده انتقام گيرد بر او تعرضى نيست » .
حق همكيش تو اين است كه سلامتى آنان را در دل آرزو كنى . و با خطاكاران مهربانى و مدارا كنى . و با الفت آنان را اصلاح كنى . و از نيكوكاران تشكر كن . و آنان را اذيت نكن .
المواعظ العددية — صفحة 147
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص١٤٧