ج : اينست كه : در بخش الفاظ گفته شده :
در تقسيمات اوليهء واجب ، اطلاق و تقييد هر دو ممكن مىباشد و لذا از عدم التقييد اطلاق را كشف مىكنيم .
لكن در تقسيمات ثانويه واجب ، تقييد محال است ؛ چرا كه مستلزم دور و تسلسل است ، پس اطلاق هم محال است .
حال ، قصد قربت با تمام شعباتش از قبيل : قصد الوجه و قصد التميز و . . . در تقسيمات ثانويه داخلاند ،
يعنى : پس از تعلّق امر مىگوييم : اين عملى كه متعلّق امر است ؛
يا قصد قربت در آن لازم است يا نيست .
يا به نيّت وجوب انجام مىشود يا بدون نيّت .
يا توأم با تمييز از غير مأمور به است يا نيست .
و در تقسيمات ثانويّه تقييد محال است پس اطلاق هم محال است ؛ پس خطاب مولى نه اطلاق دارد و نه تقييد ، بلكه اهمال دارد . پس دست ما از اصول لفظيّه خالى است و لذا نوبت به اصول عمليه مىرسد . و اصل عملى در شك ، در محصّل غرض احتياط است از باب اينكه ، اشتغال يقينى مستدعى فراغت يقينيّه است .
بنابراين ، بايد كارى كنيم كه قطع به حصول غرض مولى حاصل شود و آن به امتثال تفصيلى است و نه اجمالى .
* نظر جناب شيخ در مواردى كه ، احتياط مستلزم تكرار است و تمكّن از امتثال تفصيلى هم داريم چيست ؟
ج : بهترين راه طريقهء احتياط تام و كامل مىباشد و آن عبارتست از اينكه : ابتداء به سراغ ظنّ مطلق ( خاص ) رفته و به هريك از چهار جهت و يا هريك از ظهر و عصر در نماز و . . . ظن پيدا نموديم ، همان طرف را با تمام خصوصيات محتملة الدخيل و معتبره انجام دهيم .
فى المثل : اگر ظنّ به ظهر پيدا نموديم ظهر را با قصد قربت و قصد وجه و قصد تميز انجام دهيم و سپس از روى احتياط طرف ديگر را انجام دهيم آنهم از باب اينكه ، شايد ظنّ ما خطا بوده و واجب واقعى همين طرف دوم باشد تا به مصلحت واقعيه برسيم .
* مراد شيخ از عبارت ( و توهم . . . . تا مدفوع . . ) چيست ؟
1 - بيان يك اشكال است مبنى بر اينكه :
اين شيوهء شما ( شيخ ) نيز از يك جهت مبتلا به اشكال است و آن عبارتست از اينكه :
شايد در واقع واجب همين طرف باشد درحالىكه عبادت قصد وجه مىطلبد و شما انجام
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 176
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص١٧٦