* با توجه به تمكن از امتثال تفصيلى آيا اكتفا به امتثال اجمالى هم كافى است ؟
ج : مقتضاى قاعده ( دليل عقل و عقلا ) و دليل شرعى اينست كه : احتياط مانعى ندارد و نيازى به امتثال تفصيلى نمىباشد .
احتمال سوم اينكه :
عمل تعبّدى است و احتياط هم مستلزم تكرار نيست .
فى المثل : اجمالا مىدانم كه : صوم يا تا پوشش قرص شمس بر من واجب است يا تا ذهاب حمره مشرقيه . در اينجا ، صوم يك عمل تعبّدى است و احتياط به اينست كه : اكثر انجام شود ، يعنى : تا ذهاب حمره خوددارى كنم ، درحالىكه مىتوانم از طريق منابع و دستيابى به خبر واحد ثقهاى امتثال تفصيلى ظنّى به دست آورم مبنى بر اينكه ؛ مثلا وجوب صوم تا ذهاب حمره مشرقيه است .
* حال با توجه به تمكّن از امتثال تفصيلى ظنى مىتوانيم به امتثال اجمالى اكتفا كنيم يا نه ؟
ج : مقتضاى قاعده مىگويد : بله ، احتياط بلامانع است و تحصيل ظن خاص هم لازم نيست چرا كه با احتياط و انجام اكثر نيز غرض حاصل شده و امر مولى امتثال مىشود
لكن از نظر شرعى اشكالات و موانعى به شرح ذيل مطرح است از جمله :
الف : اينكه : عبادت قصد وجه لازم دارد و چنانچه به امتثال اجمالى اكتفا كنيم نمىدانيم كه ، آيا از پنهان شدن قرص تا از بين رفتن حمره امساك واجب است تا قصد وجوب كنيم يا نه ؟ و لذا نمىتوان به احتياط اكتفا نمود .
ب : اخذ به امتثال تفصيلى ظنّى اجماعا درست و عند الله هم معذور هستيم ، لكن پيمودن راه احتياط و امتثال اجمالى مورد اختلاف است كه آيا مجزى هست يا نه و در دوران امر ميان تعيين و تخيير ، عقل تعيين را ( از باب اينكه اخذ به جانب تعيين ، اخذ به قدر متيقّن است ) مقدم مىدارد و لذا نبايد به احتياط اكتفا نمود
* پاسخ شيخ به اشكالات مزبور چيست ؟
ج : قصد وجه را معتبر ندانسته و امتثال تفصيلى را جايز و كافى مىداند .
د : احتمال چهارم اينكه :
عمل تعبدى است و احتياط مستلزم تكرار .
فى المثل : مىدانيم كه قبله در يكى از جهتهاى چهارگانه است ،
در اينجا احتياط به اينست كه : عمل تكرار شود . يعنى : به هريك از چهار جهت يك نماز بخوانيم و حال آنكه مىتوانيم از طريق امارت معتبره ( مثل : محراب مساجد و مقابر مؤمنين . . . ) ظنّ تفصيلى پيدا كنيم كه قبله در فلان جهت است .
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 172
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص١٧٢