4
[ و اىّ الارض تخلو منك حتّى ]
و اىّ الارض تخلو منك حتّى * تعالوا يطلبونك فى السماء ؟
تراهم ينظرون اليك جهرا * و هم لا يبصرون من العماء !
منابع
ديوان ، ص 37 . شرح منازل السائرين ، محمود فركاوى ( از رجال قرن هشتم هجرى ) ، ص 152 . نسخه ( ك ) ، ص 26 .
لغات
جهرا : آشكار ضد پوشيده ، خداوند در قرآن مىفرمايد :
« لَنْ نُؤْمِنَ لَكَ حَتَّى نَرَى اللَّهَ جَهْرَةً »
« 1 » .
العماء : از بين رفتن نور چشم ، نابينايى و در اينجا منظور نور قلب است .
تحقيق
1 . در اينجا اشاره حلاج به آيه :
« وَ لِلَّهِ الْمَشْرِقُ وَ الْمَغْرِبُ ، فَأَيْنَما تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللَّهِ »
« 2 » و آيه
« هُوَ الَّذِي خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ ثُمَّ اسْتَوى عَلَى الْعَرْشِ ، يَعْلَمُ ما يَلِجُ فِي الْأَرْضِ وَ ما يَخْرُجُ مِنْها وَ ما يَنْزِلُ مِنَ السَّماءِ وَ ما يَعْرُجُ فِيها وَ هُوَ مَعَكُمْ أَيْنَ ما كُنْتُمْ ، وَ اللَّهُ بِما تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ »
« 3 »
.
شايد هم اشاره او در اين ابيات به حديث قدسى : « خلق اللّه آدم على صورته » باشد .
2 . شبلى گويد : خداوند براى بينندگان در آفرينش موجودات و براى بينندگان در ذاتش ناپيداست .
هامش
( 1 ) . بقره ، آيه 55 ؛ ما تا خدا را به آشكار نبينيم به تو ايمان نمىآورم .
( 2 ) . همان ، آيه 115 ؛ مشرق و مغرب از آن خداست . پس به هر جاى كه رو كنيد ، همانجا رو به خداست .
( 3 ) . حديد ، آيه 4 ؛ اوست كه آسمانها و زمين را در شش روز آفريد . سپس به عرش پرداخت . هرچه را در زمين فرو رود و هرچه را از زمين بيرون آيد و هرچه را از آسمان فرود آيد و هرچه را بر آسمان بالا رود ، مىداند ، و هرجا كه باشد همراه شماست و به هر كارى كه مىكنيد بيناست . و نيز مجادله ، آيه 7 .