بشر است نه خصوص امام حسن عليه السّلام تا گفته شود : بعضى كلمات اين وصيّت نامه مانند عبد الدّنيا و تاجر الغرور با شأن امام و مقام عصمت مناسبت ندارد ، پس ناچار بايستى در صدد تأويل بر آمد يعنى از معنى ظاهر اين كلمات چشم پوشيد و بمعنى كه در ظاهر مستفاد نيست متوجهّ گرديد ، در صورتى كه اگر روى سخن با افراد بشر باشد بتأويل نياز نداريم ، زيرا خاندان عصمت و طهارت را اگر چه خداوند از هر عيب و نقصى دور و آراسته قرار داده ، ولى ايشان هم بدستور حقّ تعالى خود را نستوده در ظاهر خويشتن را مانند ديگران مى نمايانند ، و با وجود اين شارح بحرانىّ « رحمه اللّه » از ابو جعفر ابن بابويه قمىّ « عليه الرّحمة » روايت كند كه امام عليه السّلام اين وصيّت را براى فرزند خود محمّد ابن حنفيهّ نوشت ) : ( اين وصيّت نامه ) 1 از پدرى كه نزديك به نيستى و مرگ است ، به ( گذشت و سختيهاى ) زمان اعتراف كننده ، پشت كردهء بعمر و زندگى ( زيرا سنّ مبارك آن حضرت از شصت تجاوز كرده بود و شصت نصف عمر طبيعىّ است و چون كمتر كسى عمر طبيعىّ را دريابد ، و اگر هم بعمر طبيعىّ برسد پس بعد از شصت سال هر چه بماند كمتر از گذشته است ، بنابر اين بعد از شصت سال شخص بعمر پشت كرده ) تسليم به ( گرفتاريهاى ) روزگار ، بد بين به دنيا ، ساكن در خانههاى مردگان ، كوچ كنندهء از آنها فردا ( روز مرگ نزديك ) به فرزند آرزو كنندهء آنچه ( هدايت و راهنمائى مردم كه ) در نمى يابد ، روندهء به راه نابود شدگان ( مردهها ) هدف بيماريها ( ى گوناگون ) و در گرو روزگار ، و آماجگاه مصيبتها و اندوهها ، و بندهء دنيا ( گرفتار رفتار ناهنجار آن ) و سودا كنندهء ( سعادت و نيكبختى خوبان و شقاوت و بدبختى بد كرداران ) سراى خدعه و فريب و وام دار نابوديها ( بيماريها و پيشآمدهاى مرگ آور كه مانند بستانكار تا وام خود را از بدهكار نگيرد دست بر ندارد ) و گرفتار مرگ ( كه رهائى از آن ممكن نيست ) و هم سوگند رنجها ، و همنشين اندوهها ( زيرا چون شخص از رنج و اندوه جدا نمى شود مانند آنست كه با آنها هم سوگند و همنشين است ) و نشانهء آفتها و دردها ، و به خاك افتادهء خواهشها ، و جانشين مردگان ( كه به آنان خواهد پيوست ) . 2 پس از اين ، در آنچه دانستم از پشت كردن دنيا از من ، و سركشى روزگار بر من ، و رو آوردن آخرت به من ، چيزى است كه مرا از ياد غير و كوشش به آنچه پى من است ( از خانه و دارائى و فرزند )
نهج البلاغة ( فارسى ) — صفحة 908
مساهمون: خطب الإمام علي ( ع )
ص٩٠٨