و هو على ثلاث درجات :
الدرجة الاولى :
أن تعرف مقام الخلق أنّهم بأقدارهم مربوطون ، و فى طاقتهم محبوسون و على الحكم موقوفون فتستفيد بهذه المعرفة ثلاثة أشياء : أمن الخلق منك حتّى الكلب و محبّة الخلق ايّاك و نجاة الخلق بك .
حسنخلق را سه درجه است :
درجهء اول خلق آن است كه بدانى رفتار خلق به تقدير الهى مربوط مىشود و آنها توان تحمل محدودى در مقابل حوادث دارند و موقوف به حكم هستند و از اين شناخت سه چيز حاصل مىشود : مخلوقات از تو ايمنى مىيابند ، حتى سگها و مردم ، تشنهء محبت تو مىشوند و به دست تو نجات مىيابند .
درجهء اول : شناختن مقام و موقعيت مردم و آن چيزى كه با اين معرفت ناشى مىشود كه شامل سه جزء است :
1 . خلق از او در امان خواهند بود .
2 . مردم تشنهء محبتش مىشوند .
3 . با اين صفت نجاتبخش خلق خواهد بود .
مقام مردم را بايد در شأن آنها درنظر گرفت ؛ چرا كه هر شخصى يك ظرفيت و اندازهء خاص دارد . هيچگاه نمىتوان ظرفيت فرد عالم را با فرد بىسواد يكى دانست . بايد از هر كس به اندازهء استعداد خودش توقع داشت .
لا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْساً إِلَّا وُسْعَها .
« 1 » خداوند هيچكس را بيش از توانش تكليف نمىكند .
همهچيز به حكم الهى ، يا قضا و قدر اوست . هيچ مصيبتى به آنان نمىرسد مگر آنكه در لوح محفوظ ثبت شده باشد . كسى كه پا به اين دنيا مىگذارد از قبل سرنوشت او تنظيم شده است و همهچيز در علم خداوند محفوظ است . او هم علم قبل از ايجاد را دارد و هم علم بعد از ايجاد را و چيزى بر خداوند پوشيده نيست :
هامش
( 1 ) . بقره / 286 .