خيلى عجيب است . انسان وقتى به اين آيه مىرسد واله و شيدا مىشود :
مَنْ تَطَوَّعَ خَيْراً فَإِنَّ اللَّهَ شاكِرٌ عَلِيمٌ .
« 1 » هركس به نيكى و خير بشتابد ، خدا از او شكر مىكند .
تا مىرسد به جايى كه مىفرمايد :
وَ يَزِيدَهُمْ مِنْ فَضْلِهِ إِنَّهُ غَفُورٌ شَكُورٌ .
« 2 » و بر آنها از فضلش مىافزايد به درستى او بخشايندهء سپاسگزار است .
سالك به جايى مىرسد كه خدا را شاكر مىبيند . اگر چيزى بر زبان ما جارى مىشود تفضل اوست . ديگر با سپاسگزارى كردن از او طلبكار نمىشويم . خيلىها نعمتهاى زيادى دارند اما خداوند اين تفضل را در حق آنها نفرموده و عدهاى هيچچيز ندارند اما شاكرند .
بايزيد به پيرى مىرسد ، از او مىپرسد به چه كار مشغولى ؟ مىگويد : اگر خدا نعمتى بدهد شكر مىكنم و اگر ندهد صبر مىكنم . بايزيد گفت : آيا كلامت همين است با اين همه آوازهاى كه دارى ؟
پير گفت : مقام تو چيست ؟ بايزيد پاسخ داد : اگر خدا بدهد مىبخشم و اگر ندهد شكر مىكنم .
اگر ما حقيقتا ساكن كوى عبوديت هستيم بايد اينگونه باشيم .
هركسى يابد در اين كو خانهاى * هر دمش واجب بود شكرانهاى
هركه او بوئى ندارد زين حديث * هر بن مويش بود بتخانهاى « 3 »
خيلىها مقيم بتخانهاند ولى مىگويند ما شاكر خدا هستيم ، لذا ، اين آيه جواب مىدهد :
وَ إِذْ تَأَذَّنَ رَبُّكُمْ لَئِنْ شَكَرْتُمْ لَأَزِيدَنَّكُمْ .
« 4 » و هنگامى كه پروردگار شما اعلام كرد كه اگر شكر كنيد بر شما مىافزايم .
يعنى بايد اذن از طرف حضرت حق باشد و لذا انسان وقتى تفضل را از او مىبيند عاشق مىشود . هرچه خدا را شكر مىكند و نام او را مىبرد سير نمىشود به جايى مىرسد كه سراپاى وجودش محتاج خدا مىشود . اگر به او بگويند همه عالم را به تو مىدهيم اگر امروز ذكر ياحى و ياقيوم را نگويى ، مىگويد يك ياحى و ياقيوم را به همه
هامش
( 1 ) . بقره / 158 .
( 2 ) . فاطر / 30 .
( 3 ) . عطار .
( 4 ) . ابراهيم / 7