مسلما يارى جستن از نماز كار مشكلى است مگر براى خاشعين .
و در جاى ديگر رستگارى را شامل مومنينى مىداند كه در نمازشان خشوع دارند .
قَدْ أَفْلَحَ الْمُؤْمِنُونَ
الَّذِينَ هُمْ فِي صَلاتِهِمْ خاشِعُونَ .
« 1 » مؤمنين كه در نمازشان خاشعند به سعادت رسيدند .
پيامبر خاتم صلّى اللّه عليه و إله در اين ارتباط مىفرمايند :
التواضع فى الصلاة أن يقبل بقلبه كله على ربّه عزّ و جل .
« 2 » تواضع در نماز آن است كه نمازگزار با قلبش تماما به پروردگار عزوجلش توجه نمايد .
پيامبر چنان در نمازش دچار خشوع مىشد كه ياران متعجب شده و از علت اين همه خشوع سوال مىكردند ، و ايشان در پاسخ مىفرمودند : و انى أرجوا أن أكون اخشاكم الله .
من اميد دارم كه ترسندهترين شما در مقابل خدا باشم .
تسليم اعضاى بدن به نماز تواضع است ، و اگر دل در نماز تسليم باشد ، خشوع حاصل مىگردد . اقبال لاهورى در اين ارتباط مىفرمايد :
در بدن دارى اگر سوز حيات * هست معارج مسلمان در صلاة
ور ندارى خون گرم اندر بدن * سجدهء ت و نيست جز رسم كهن
در قرآن حتى به خشوع جمادات در پيشگاه خدا و ذكر آنها اشاره شده است و اينها بزرگترين تذكرها براى انسانند ، چنانچه فرموده است :
لَوْ أَنْزَلْنا هذَا الْقُرْآنَ عَلى جَبَلٍ لَرَأَيْتَهُ خاشِعاً مُتَصَدِّعاً مِنْ خَشْيَةِ اللَّهِ . . .
« 3 » اگر قرآن را بر كوه نازل مىكرديم ، آن را مشاهده مىكردى كه كوه از خشيت الهى خاشع و متلاشى مىگشت .
م
وَ مِنْ آياتِهِ أَنَّكَ تَرَى الْأَرْضَ خاشِعَةً .
« 4 » از آيات خدا آن است كه تو زمين را در پيشگاه او خاشع مىبينى .
هامش
( 1 ) . مومنون / 1 و 2 .
( 2 ) . مستدرك الوسايل ، ج 1 ، ص 10 .
( 3 ) . حشر / 21 .
( 4 ) . فصلت / 39 .