مشهود ومسلم ويقيني است رها كند وبه راه آخرت كه غير محسوس وظني است روى آورد ؟ أبو حاتم در پاسخ اين اعتراض مىگويد كه در حكمت حكيم بهتر است كه با هدايت وارشاد خود ، بشر را به سوى غايت وكمال وجودي رهنمون شود ، نه آنكه ايشان را مانند چهار پايان به حال خويش رها كند وثواب وعقاب وآخرت ومعاد از ايشان ساقط شود . پس نوع بشر به هيچ روى از تعليم وارشاد أنبياء بىنياز نيست وخداوند هرگز مردم را به امرى دشوار ، كه همان راه يافتن به حقيقت از روى طبع است وجز براي عده قليلي ميسر نيست مكلف نمىكند .
آنچه پسر زكريا گفته است كه دين موجب وقوع جنگ وجدل وسبب بروز عداوت در ميان ملل مىشود بايد گفت ، كه اين امر ناشى از آن نيست كه أصحاب شرايع در دين خود شك ورزيده باشند ، بلكه در تمسك به شريعت مقيد بودهاند .
علت اختلاف ميان آنها اين است كه اعراض دنيا را بر آخرت برگزيدهاند وبا وجود آنكه به آخرت وثواب وعقاب ايمان دارند ، مرتكب قتل نفس ، غصب أموال وسائر محرمات مىشوند ، زيرا حب دنيا ، حب زنان وفرزندان ، حرص وطمع در اندوختن مال وغيره بر آنان غالب آمده است . پس گفتار پسر زكريا درست نيست . اين دين است كه موجب تزكيه نفس واعتلاى روح وايجاد نظم وترتيب در درون وبيرون مىشود وكفر والحاد است كه موجب تباهى وفتنه مىگردد . حتى پادشاهان ، قوت وشوكت خود را از شريعت ودين يافتهاند .
چون پسر زكريا در باب معجزات أنبياء شك وايراد كرده
أعلام النبوة — صفحة مقدمة 25
مساهمون: أبو حاتم الرازي
صمقدمة ٢٥