بودن پديده بيشتر خواهد بود .
10 - و ميتوان بر خارجى بودن پديده از راه ثبات استدلال نمود و مقصود ما از ثبات آنست كه هرگاه ما از ديدن يك امر حسّى معيّنى دست برداريم سپس در لحظهء دوّم دوباره همان امر محسوس را مورد بازديد قرار دهيم همان را كه احساس كرده بوديم احساس خواهيم نمود و استدلال از اين راه ضمن توجّه بنكات زير انجام ميگيرد .
1 - ثابت ميكنيم كه اگر مورد احساس ما ذاتى باشد احتمال آنكه بار دوّم نيز مانند بار اوّل احساس كنيم بسيار ضعيف است زيرا اگر مورد ذاتى باشد بمحض آنكه ما از ادراك آن خوددارى نموديم معدوم خواهد شد و در لحظهء دوّم كه مورد ذاتى تازهاى پيدا مىشود اگر بخواهيم كاملا مانند مورد اوّل باشد بايد ملتزم شويم كه يكى از هزاران فرضهائى كه ممكن است پيدايش يافته است و معناى اين آنست كه ما احتمال بدهيم - البتّه بدرجهء بسيار بزرگى - كه قضيّهء شرطى زير صادق است و آن قضيّه اينكه ( اگر اينمورد احساس ، ذاتى باشد به صورتى همانند مكرّر نخواهد شد ) .
2 - ثابت ميكنيم كه اگر مورد احساس خارجى باشد احتمال آنكه عينا مانند بار اوّل احساس كنيم به آن اندازه ضعيف نيست كه در فرض ذاتى بودن ضعيف بود .
3 - آنگاه كه ما مجدّدا بازديد ميكنيم و مىبينيم كه با ديد اوّلى ما مطابق است ميتوانيم با قضيّهء شرطيّهايكه در نكتهء اوّل آورديم برهان اقامه كنيم كه محسوس ما خارجى است زيرا آن قضيّه چنين مقرر ميداشت كه محسوس اگر خارجى نباشد به صورتى همانند تكرار نميشود و چون ما ميدانيم كه جزاء اين قضيّه كاذب است تنها راهى كه بتوانيم صدق قضيّه را محفوظ داريم آن است كه شرط قضيّه نفى گردد يعنى ثابت شود كه پديده ، خارجى است و بدين ترتيب مقدار احتمالى بزرگى بسود احتمال خارجى بودن پديده بدست ميآيد .
و اين بيان - چنانچه ملاحظه مىشود - متوقّف است بر آنكه مقدار احتمال
الأسس المنطقية في الإستقراء ( مبانى منطقى استقراء ) ( فارسى ) — صفحة 235
مساهمون: السيد محمد باقر الصدر
ص٢٣٥