روايت است كه « برخى از فرشتگان هميشه در ركوعند و به سجده نمى روند ، و برخى ديگر هميشه در سجدهاند و ركوع نمى كنند . » و اين اشاره به آن است كه تجاوز از مقام خود نتوانند كرد و قدم از محلى كه دارند فراتر نتوانند گذاشت . و از اين جهت بود كه جبرئيل عليه السّلام در جواب رسول خدا كه پرسيد چرا به همراه من نمى آيى عرض كرد :
اگر بند انگشت برتر پرم
فروغ تجلى بسوزد پرم
اما اهل يثرب انسانيت و مدينهء نبوت را مقام معين و محدودى نيست ، و از اين جهت بود كه ولايت مطلقهء علويه را كه همهء شؤون الهيه بود حامل گرديد و استحقاق خلافت تامهء كبرى را يافت و صاحب مقام ظلوميت شد [ 1 ] كه دربارهاش گفته شده است : مقام ظلوميت عبارت است از تجاوز از همهء مقامات ، و شكستن بتهاى انانيات و انّيّات و صاحب مقام جهوليت شد كه عبارت است از فناء در فنا و مرتبهء جهل مطلق و عدم محض .
پس هنگامى كه پروردگار با يكايك اسمائش بر سالك تجلى كرد و به مقام هر يك از أسماء خاص تحقق يافت قلبش قابليت مى يابد كه اسم جامع كه داراى همهء شئونات است و تمام جبروت و سلطان در آن است در آن قلب تجلى نمايد اولا به وحدت جمعى و كثرت در وحدت ، و ثانيا به كثرت تفصيلى و بقاء بعد از فناء . و وحدت در كثرت آن گاه است كه از پروردگار خود سؤال مىكند به آنچه أو راست از شأن و جبروت در حضرت جمع به طريق وحدت ، و به هر شأنى
هامش
[ 1 ] اشاره به آيهء شريفه است : اّنا َعَرُضَنا الامانَةَ عَلَى السَّمواتِ و الارُضِ َو الُجِبالِ فَابَيُنَ انُ َيُحِمُلَنها َو اشُفَقُنَ ِمُنها َو َحَمَلها الانُسانُ انَّهُ كانَ َظُلوما َجُهولا 33 : 72 . ( احزاب - 72 ) .