محمد زمانخان رشوند : از جمله آثار جالب منطقه رودبار ، بناى سراى محمد زمانخان رشوند در شهرستان سفلى مىباشد . بناى مزبور محل اقامت محمد زمان خان رشوند بوده و آن را به صورت قلعهاى بزرگ ساخته است .
ساختمان رشوند از سنگ و ملاط گچ و خاك ساخته شده است . قلعه مزبور داراى برجهائى است كه با سنگهاى بزرگ به وزن 400 تا 450 كيلوگرم بنا شده است . بناى قلعه به سه قسمت تقسيم مىشده كه عبارت است از اندرونى ، بيرونى - و محل زندگى خدمتكاران .
در كنار بناهاى مزبور ، حمام و آسياب و محل اصطبل نيز قرار دارد . تالار بزرگ بيرونى كه محل بارعام دادن به نمايندگان و بزرگان هفت ناحيه رودبار بوده ، هنوز برپا است و گچبرىهاى جالب آن معرّف شكوه و عظمت ديرين آن است . در منطقهء قلعه ، نهرهاى سنگى وجود دارد كه با طرح جالبى آب را در سراسر قلعه پخش مىنموده است . آبانبار بزرگى در قلعه قرار دارد كه ديوارههاى آن با آجرهاى بزرگ ساخته شده است و در حال حاضر نيز از آن استفاده مينمايند .
بايد گفت بناى مزبور با وجود آنكه به شدت صدمه ديده است ، با اين حال در حال حاضر نيز مىتواند عظمت و شكوه دوران آبادانى آن را در نظر بيننده مجسم سازد . » - سرزمين قزوين - تأليف دكتر ورجاوند ، ص 248 »
( 2 ) ص 11 س 5 ، مقرّب الخاقان خسرو خان والى ( گرجى ) : وى از پنجشنبه سيم ( يا بيست هشتم ) جمادى الاخرى 1268 ه ق تا 26 شعبان سال 1271 ه ق حاكم قزوين بوده است و در پنجم ذيحجه 1273 ( يا به قول صاحب حقايق الاخبار 1274 ه ق ) فوت نموده . نايب او نخست ، ميرزا على نقى و سپس هادى خان بوده است . ( روزنامهء اتفاقيه ش 60 ص 2 منتظم ناصرى ، ج 3 ص 1797 مينودر ج 1 ص 782 و نيز در باب احوال او رجوع شود : بامداد ، ج 1 ص 479 )
مجمل رشوند ( فارسى ) — صفحة 207
مساهمون: محمد على خان رشوند
ص٢٠٧