كه راستگويى او را تأييد كند ، پشتيبانى كند ؛ و هر چند از ما بخواهد كه گفتهاش را باور كنيم ، بدون دليل و برهان از او نمىپذيريم . به همين ترتيب ، انسان ، جز بر پايهء دليل ، نمىتواند به رسالت و نبوّت پيامبر ايمان بياورد .
دليلى كه راستگويى پيامبر را در ادّعايش مبرهن مىگرداند ، معجزه است . « معجزه » عبارت است از اين كه پيامبر تغييرى ، جزئى يا كلّى ، در جهان آفرينش پديد آورد ، به گونهاى كه بتواند با تكيه به آن ، در برابر قوانين طبيعى ، كه از طريق مشاهده و آزمايش به ثبوت رسيده است ، تحدّى كند . كسى كه آب را روى آتش مىگذارد تا گرم شود ، و درجهء حرارت آن بالا مىرود ، عملش با يك قانون طبيعى كه مردم آن را از طريق مشاهده و آزمايش دريافتهاند ، منطبق است ؛ و آن قانون عبارت است از انتقال حرارت از جسم گرم به جسمى ديگر كه مجاور آن است . امّا ، كسى كه ادّعا مىكند كه آب را بدون كمك گرفتن از هر گونه انرژى حرارتى گرم مىكند ، و عملا نيز چنين كارى را انجام مىدهد ، در برابر قوانين طبيعت كه مشاهده و آزمايش كشف كرده است ، تحدّى مىكند . كسى كه يك بيمار را با تجويز مادّهاى بر ضدّ ميكروب بيمارى او بهبود مىبخشد ، يك قانون طبيعى را كه با كمك آزمايش به دست آورده است ، اجرا مىكند ؛ و آن قانون اين است كه اين مادّه بر حسب خاصيت ويژهاش كشندهء آن ميكروب بخصوص است . امّا كسى كه بيمار را بدون تجويز هيچ گونه دارو يا پادزهرى بهبود مىبخشد ، در برابر قوانين طبيعت كه مردم مىشناسند ، تحدّى مىكند و معجزه را تحقّق مىبخشد .
هر گاه پيامبر معجزهاى از اين قبيل بياورد ، برهانى براى ارتباط او با خداوند متعال ، و صدق او در دعوى پيامبرى خواهد بود . زيرا ، انسان با قدرت عادى خود نمىتواند در جهان آفرينش تغييرى بدهد ، مگر با استفاده از قانونهاى طبيعى كه از طريق مشاهده و آزمايش باز مىشناسد . حال ، اگر فردى مىتوانست تغييرى را تحقّق بخشد كه با آن در برابر اين قوانين تحدّى كند ، انسانى خواهد بود كه از يك قدرت استثنايى از سوى خداوند متعال برخوردار است ، و ارتباطى با خداوند دارد كه او را از ديگران متمايز مىگرداند ؛ و همين امر ، باور كردن او را ، اگر ادّعاى نبوّت كند ، بر ما فرض مىگرداند . « 1 »
هامش
( 1 ) توضيح اين نكتهء مهم دربارهء معجزه ضرورى مىنمايد . بشر با كشف قوانين علّى و روابط قانونمند بين پديدهها ،