عالم اسلامى قبول داشتند و از مذهب و فقه مالكى كه بسيار محافظهكارانه بود و بعد از ميان رفتن خوارج ، در اسپانيا و شمال افريقا سلطه داشت ، پيروى مىكردند .
اسپانياى مسلمان در اينزمان دستخوش تفرقه و در عصر ملوك الطوايف بود ( بنگريد به شمارهء 5 ) و حال آنكه فتوحات مسيحيان داشت قدرت و تحرك پيدا مىكرد ، تنها قدرت رو به اعتلا و شوق و حميت مرابطون مىتوانست اين اميرنشينهاى متفرق و متخاصم با يكديگر را نجات دهد . يوسف بن تاشفين در سال 479 / 1086 افريقا را گذاره كرد و در نبرد با آلفونسوى ششم ، شاه كاستيل و لئون در زلاقه نزديك بطليوس ، پيروزى بزرگى به دست آورد . بدينسان ، بيشتر سرزمينهاى از دست رفتهء مسلمانان پس گرفته شد ، يا در اين لشكركشى غربى تأمين پيدا كردند ، اما شهر تطليطه كه به تصرف مسيحيان درآمده بود ، همچنان در دست آنها باقى ماند . يوسف بن تاشفين در طى چند سال بعد تقريبا همهء ملوك الطوايف را از ميان برداشت و تنها هوديان را اجازه داد تا در سرقسطه باقى بمانند ( بنگريد به شمارهء 5 ، طايفهء شمارهء 17 ) و صورت پيرايشگرانه شديدى از اسلام را كه در آن آثار متكلم و متأله بزرگ شرق دنياى اسلام ، يعنى محمّد غزالى كه در ملاء عام سوزانيده شد ، به اسپانيا آورد .
اما در سالهاى اوّل قرن ششم / دوازدهم ، وضعيت مرابطون در مغرب با روى كار آمدن يك جنبش دينى - سياسى نو ، يعنى جنبش موحدون و پشتيبانان مصمودهاى آنها در جنوب مراكش به خطر افتاد ( بنگريد به شمارهء 15 ) . به علت فشارى كه از پشت سر آنها را تهديد مىكرد مرابطون نتوانستند در 512 - 1118 سرقسطه را از تصرف مسيحيان خارج كنند . آخرين حكمران مرابطى در مراكش ، اسحاق بن على به دست سپاهيان عبد المؤمن كشته شد و موحدون وارد اسپانيا شدند . وقتى آخرين حكمران مرابطى در آنجا يعنى يحيى بن غانيه المسوفى كه خانوادهاش از طريق ازدواج خويشاوندى ، سببى با خاندان حكمرانان مرابطى پيدا كرده بود ، در 543 / 1148 درگذشت ، قدرت مرابطون به پايان رسيد . بارى ، از اين خانواده بربر شاخهء فرعىاى بعد از مرابطون به نام بنى غانيه ادامه يافت و در جزائر بالئار زمام قدرت را در دست گرفته و تا آغاز قرن هفتم / سيزدهم حكومتشان دوام آورد ( بنگريد به شمارهء 6 ) .
مرابطون مراكش و مغرب بهطور كلى ، با سرعت فرهنگ اندلس را در اينزمان جذب كردند . ابو بكر عمر و يوسف تاشفين نسب بربرى خود را انكار و در عوض ادعا نمودند كه از نسل قحطان جدّ اعلاى عرب هستند . سلطهء مذهب مالكى در شمال افريقا ،
سلسله هاى اسلامى جديد : راهنماى گاهشمارى و تبارشناسى ( فارسى ) — صفحة 96
مساهمون: كليفورد ادموند باسورث
ص٩٦