سازش با اميرنشين مسكوى و كسانى كه اميدوار به حفظ استقلال قازان از راه وابستگى با تاتارهاى كريمه و اردوى نوغاى بودند ، بود . سرانجام ، ارتش ايوان مخوف ، تزار روسيه ، در 959 / 1552 قازان را فتح كرد و اشغال و استعمار سرزمينهاى خانات پيشين به وسيلهء روسها مطابق نقشه آغاز شد . معهذا ، بخش قابل ملاحظهاى از جمعيت تاتارهاى مسلمان در طى قرنها زنده ماندند ، و بخش كوچكى از خانات تحت حكومت شوروى به صورت جمهورى خودمختار تاتار شوروى درآمد .
كتابشناسى
- لين - پول ، شجرهنامه در صفحهء 240 ؛ زامباور ، 249 و شجرهنامه س .
- دائرة المعارف اسلامى تركى ، « قازان » ( رشيد رحمتى ارات ) ؛ با شجرهنامه ؛ دائرة المعارف اسلام ، ويرايش دوم ، « قازان » ( و . بارتولد و ا . بنيگسن ) .
- Azade - Ayse Rorlich , The Volga Tatars , A Profile in National Resilience , Stanford , CA , 1986 , 3 . 33 .