2 . خانهاى سلالههاى خارجى ديگر 925 / 1519 شاه على بن سيد اوليار ، از خانهاى قاسمف ، دور اول حكمرانى
927 / 1521 صاحبگراى ( اول ) ابن منگلى اول ، از خانهاى كريمه
930 / 1524 صفاگراى بن فتح ، از خانهاى كريمه ، دور اول حكمرانى
937 / 1531 جان على بن سيد اوليار ، از خانهاى قاسمف
939 / 1533 صفاگراى بن فتح ، دور دوم
953 / 1546 شاه على بن سيد اوليار ، دور دوم
956 / 1549 اوتمش بن صفاگراى ، از خانهاى كريمه ، نايب الحكومهء سويون بيكه
958 / 1551 شاه على بن سيد اوليار ، دور سوم
959 / 1552 يادگار محمد بن قاسم ، از خانهاى حاجى طرخان ( هشتر خان )
959 / 1552 استيلاى روسيه
خانات قازان يكى ديگر از تجمعهايى بود كه بهوسيلهء نوادگان جوچى بنيان نهاده شد . الغ محمد نوهء توقتمش ، در جايى كه بعدها پس از افول اردوى زرين ، روسيهء شرقى شد ، به قدرت رسيد و پسرش محمود در 849 / 1445 شهر واقعى قازان را از يك امير محلى بنام على بگ ، كه احتمالا تبار بلغار داشت ، گرفت . نيز در حدود همين زمان بود كه خانات قاسموف ( بنگريد به شماره 138 ) به وجود آمد . خانات قازان حوزهء وسطاى ولگا را در حوالى التقاى ولگا و رود كامه دربرمىگرفت و در جنوب هممرز با خانات استرا خان بود ( بنگريد به شماره 136 ) . به اين ترتيب ، خانات قازان شامل منطقهاى مىشد كه از زمان تأسيس مملكت بلغارها تا آغاز قرن چهارم / دهم در معرض نفوذ و تأثيرات اسلامى قرار داشت . موقعيت قازان به آن اهميت فوقالعادهاى از لحاظ بازرگانى و همچنين بازار برده مىداد .
تاريخ خانات قازان در تمام طول حياتش با تاريخ همسايهء غربىاش ، اميرنشين مسكوى ، كه پس از دو قرن بندگى كردن اردوى زرين و جانشينان آن ، به استقرار مجدد خود پرداخته بود پيوند خورده بود . از همان آغاز ، اميران مسكوى به دخالت در مشاجرات مربوط به جانشينى در قازان پرداختند . اين مداخلات پس از پايان كار خاندان الغ محمد شدت يافت و در سه دههء آخر يا در همين حدود ، خانات قازان شاهد انتصاب حكمرانانى از سلسلههاى چنگيزى خارج در آنجا و تنشهاى داخلى ميان طرفداران
سلسله هاى اسلامى جديد : راهنماى گاهشمارى و تبارشناسى ( فارسى ) — صفحة 496
مساهمون: كليفورد ادموند باسورث
ص٤٩٦