ح 715 - 718 / ح 1315 - 1318 حاجى شاه بن يوسف شاه ، رقباى محلّى او را برافگندند
719 / 1319 حكومت آل مظفر يا مظفريان
سلسلهاى از امراى محلى در شهر يزد ، واقع در ايران مركزى كه شاخهاى از بنى كاكويه در آنجا بودند ( بنگريد به شمارهء 78 ) از روى نامهاى امراى نخستين اين خاندان دست كم مىتوان حدس زد كه نژاد ايرانى داشتهاند ، اما مانند هزار اسپيان ( بنگريد به شماره 102 ) عنوان تركى اتابك را بر خود نهادهاند . علت اين امر آن بود كه سلطان سنجر ، از سلاجقه بزرگ ، سام بن وردانروز ، مؤسس اين سلسله را به اتابكى ( للهگرى ) دختران آخرين امير بنى كاكويه ، ابو كاليجار گرشاسب دوم منصوب كرد ( ح 536 / ح 1141 ) .
جانشينان سام نخست مطيع سلجوقيان و سپس در قرن بعد خراجگزار مغولان بودند .
اتابك طغا ( ن ) شاه بن سلغر شاه در 654 / 1256 كه مغولان به قلعهء الموت و ديگر قلاع اسماعيلى در شمال ايران تاختند ، سپاه كمكى به لشكر مغولان مىفرستاد . اتابك ماقبل آخر يزد ، يوسف شاه ، در پرداخت خراج تأخير كرد ، ازاينرو ، قبل از آنكه سپاهى كه غازان خان به سركوبى او فرستاده بود به يزد برسد ، به سيستان فرار كرد . پس از او ، يك داروغهء مغول به حكمرانى شهر گماشته شد . در 715 / ح 1315 پسرى از آن يوسف شاه دوباره به حكومت يزد منصوب گشت ، اما سه سال بعد به دست رقيبان محلى برافتاد و شهر به زودى تحت سلطهء مظفريان يا آل مظفر قرار گرفت ( بنگريد به شماره 140 ) كه از دستنشاندگان ايلخانيان بودند .
كتابشناسى
- زاخو ، 27 شماره 66 ؛ زامباور ، 231 .
- دانشنامهء ايرانى ، « اتابكان يزد » ( س . ك . فيربنكس ) .
- جعفر بن محمد بن حسن جعفرى ، تاريخ يزد ، ويراستهء ايرج افشار ، تهران 1338 / 1960 ، ص 23 - 29 .
- احمد بن حسين بن على كاتب ، تاريخ جديد يزد ، ويراستهء افشار ، تهران 1345 / 1966 ، ص 66 - 79 .