كردند . در اصل تركمانانى احتمالا از طايفه سلر يا سلغر ، بخشى از غزها ( اغزها ) ، بودند و در زمان تهاجمات سلجوقيان به جانب مغرب آمدند و نقش مهمى در استقرار سلطنت سلجوقيان در روم داشتند ( بنگريد به شمارهء 107 ) سنقر ، مؤسس سلسلهء اتابكان فارس ، از منازعه و مشاجرهاى كه دورهء حكمرانى مسعود بن محمد ، از سلاطين سلجوقى بزرگ را آشفته ساخته بود ، استفاده كرد و به تحكيم موقعيت خود در جنوب ايران پرداخت . در اين هنگام ، فارس مدتها بود كه تحت ادارهء يكى ديگر از اتابكان ترك به نام بوزابه بود .
با زوال قدرت سلاجقهء بزرگ ، سلغريان حكمرانان بلامعارض فارس شدند و به لشكركشى عليه كردان شبانكارهاى دست يازيدند و در منازعه جانشينى در ميان آخرين امراى سلجوقى كرمان ( بنگريد به شمارهء 91 ، 3 ) دخالت كردند .
فارس در زمان حكومت عزّ الدين سعد اول ابن زنگى از رونق بسيار برخوردار بود ، هر چند كه وى بعدا از در اطاعت با خوارزمشاهيان درآمد و از راه وصلت خانوادهء خود را با آنان مرتبط ساخت . شاعر و نويسندهء معروف ايران ، سعدى ، دو كتاب بوستان و گلستان خود را به ترتيب به سعد اول و پسرش سعد دوم كه دوران كوتاهى سلطنت كرد ، اهدا كرده و از نام مخدوم دوم است كه تخلص خود « سعدى » را گرفته است . در دوران حكمرانى ابو بكر ، پسر و جانشين سعد اول ، فارس ابتدا خراجگزار خان بزرگ مغول اوگتاى و سپس ايلخان مغول هولاگو شد ( بنگريد به شمارهء 133 ) ، و اين مغولان بودند كه به ابو بكر لقب قتلغ خان دادند . پس از حكومت يك عده از سلغريان در فارس ، هلاگو خان فرمانروايى آنجا را به آبش خاتون ، دختر سعد دوم داد و او را اتابك فارس گردانيد . ولى اندك زمانى بعد ، شوهر آبش خاتون ، منگوتيمور كه پسر ايلخان بود عملا قدرت را به دست گرفت . چون منگوتيمور درگذشت ، قدرت سلغريان به كلى از ميان رفت و فارس ضميمهء قلمرو ايلخانيان شد .
كتابشناسى
- يوستى ، 460 ؛ لين - پول ، 172 - 173 ؛ زامباور ، 232 ؛ البوم ، 42 .
- دائرة المعارف اسلام ، ويرايش دوم ، « سلغريان » ( ك . ا . باسورث ) ؛ دانشنامهء ايرانى ، « اتابكان فارس » ( ب . اشپولر ) .
- B . Spuler , Die Mongolen in Iran , 4 th edn , 117 - 21 .
- Erdogan Mercil , Fars Atabegleri Salgurlular , Ankara 1975 , with genealogical table at p . 146 .
- باسورث ، در تاريخ ايران كمبريج ، جلد پنجم ، 172 - 173 .