يام
واژهاى مغولى به معنى : مركز پست ، چاپارخانه و پاسدارخانه .
يحيى بن معاذ بلخى
ابو زكريا يحيى بن معاذ بلخى با رازى از مشايخ بزرگ تصوف ايرانى كه در سال 246 يا 258 ه . ق .
وفات يافته است .
يرتچى
منصبى در عهد قاجار ، و آن كسى بود كه جاى اردو و جاى چادر شاه و اعيان هر طبقه را معلوم مىكرد .
يرليغ - يرليق
به معنى فرمانهاى قانونى در دولت مغول .
يرليقها حاوى تمغا يعنى مهرخان با مركب سياه يا آب طلا بود و كسى كه مأمور مهر كردن يرليقها و فرمانها بود او را تمغاچى مىگفتند .
يزتهها
از دستياران درجه دوم اهورامزدا ، در دين زرتشت كه معاونين امشسپندان مىباشند .
يزگرد اول
از پادشاهان ساسانى ( 339 - 421 م . ) پسر شاهپور سوم كه پس از مرگ بهرام چهارم بر تخت نشست . وى نسبت به مسيحيان كه زردشتيان با ايشان دشمنى داشتند به مهربانى رفتار مىكرد . موبدان زرتشتى او را يزدگرد بزهكار لقب دادند كه به عربى آن را ( يزدجرد الاثيم ) ترجمه كردهاند . يزدگرد در آغاز سلطنت خود فرمانى درباره آزادى مسيحيان ايران صادر كرد ( 409 م . ) و مجمعى از همه مسيحيان ايران و روم در شهر سلوكيه تشكيل شد . ولى مسيحيان گستاخى كرده آتشكدههاى زرتشتى را خراب كردند و شاه ايران ناچار شد كه امر به تنبيه اين اخلالگران بدهد .
يزدگرد دوم
از پادشاهان ساسانى فرزند بهرام پنجم كه پس از پدر بر تخت نشست ( 439 - 457 م . ) در زمان او صلحى كه ايران با روم كرده بود ديگرباره تثبيت شد . از وقايع زمان او حمله قومى از اقوام هونهاى سفيد به نام كيداريان به مشرق ايران است . وى آنان را در ناحيه ماوراء النهر شكست داد .
يزگرد دوم درصدد برآمد تا از اشاعه و گسترش مذهب مسيحيت در ارمنستان جلوگيرى كند ، به همين جهت وزيرش ( مهرنرسى ) اعلاميهاى در رد آيين عيسى انتشار داد . وى نسبت به يهوديان نيز سختگيرى مىكرد و به موجب فرمانهايى كه در سالهاى 454 - 455 صادر كرد مقرر گرديد كه يهوديان روز شنبه را عيد نگيرند .
يزگرد سوم
نوه خسرو پرويز و از مادرى زنگى بود كه در زمان انقراض دولت ساسانى توسط بزرگان استخر به شاهى رسيد و مقارن سلطنت وى بود كه هجوم اعراب به ايران ( زمان خلافت ابو بكر ) واقع شد و اين جنگها از سال 633 تا 643 م . به طول انجاميد كه مهمترين آنها جنگ قادسيه ، نهاوند و جلولا بود .
در چهار سال فاصلهء بين مرگ خسرو پرويز و جلوس يزدگرد سوم ، آخرين شاه سلسلهء ساسانى