10 - شاهرخنامهء قاسمى از ميرزا قاسم قاسمى گونآبادى در باب شاهرخ تيمورى در 5000 بيت .
11 - شهنامهء قاسمى از همو كه شامل دو قسمت است : يكى قسمت نخستين كه به شهنامهء ماضى معروف است و براى شاه اسمعيل سروده و دومين به شهنامهء نواب عالى نام گرفته است كه براى پسرش شاه طهماسب سروده شده است . از شهنامهء نواب عالى نسخهاى در كتابخانهء موزهء بريتانيا موجود است . ( در 4500 بيت ) و از شهنامهء ماضى هم در موزهء ايران باستان نسخهء بسيار نفيسى وجود دارد و نسخهاى هم در بمبئى ، به سال 1287 چاپ شده است . اين نسخه قريب به 4300 بيت دارد . ( تاريخ ختم منظومه 940 ه . است ) .
12 - جنگنامهء كشم ( قشم ) منظومهء كوچكى است كه در بحر متقارب بالغ بر 263 بيت ( پايان يافته در سال 1302 ) . اين منظومه را يكى از مستشرقان ايتاليايى به نام « لوئيجى بونلى » در نشريهء ماه آوريل 1890 م . فرهنگستان لينچئ با مقدّمهاى در باب مقلّدان شاهنامه و بعضى از آثار آنان چاپ كرده است . از شاعرى است به نام قدرى . ( يك نسخه از آن را پيتر ودلاواله سيّاح ايتاليايى به ايتاليا برده بوده است ) .
13 - جروننامه نيز از قدرى مذكور در بالا است ، كه يك نسخه از آن را پيتر ودلاوالهء ايتاليايى به همراه كتاب پيشين به ايتاليا برده است .
14 - شهنشاهنامهء صبا ، نيز يكى از حماسههاى زيباى تاريخى است كه به توسّط فتحعلى خان صباى كاشانى ، از استادان شعر عهد قاجارى ، سروده شده است .
البتّه منظومههاى تاريخى پرشمار ديگرى هم به زبان فارسى سروده شده است كه براى اطّلاع بيشتر در باب آنها خوانندگان مىتوانند به كتاب حماسهسرايى در ايران ، گفتار سوم ، حماسههاى تاريخى ( از صفحهء 372 تا 376 ) مراجعه فرمايند .
اگرچه آثار يادشدهء به لحاظ مضمون در تلو نوعى جديد و متفاوت از حماسهء فردوسى قرار دارد و در حقيقت از بخش اخير شاهنامه ، يعنى دوران تاريخى آن پيروى كرده است ، با وجود اين ، اغلب اين آثار در كلّيّت خود نظر بر تقليد از سبك و سياق كلّى كلام فردوسى داشتهاند و اصولا فردوسى را بايستى سرفصل و سرآمد و الگوى تمامى حماسهسرايان فارسى زبان ، چه از نوع ملّى و ميهنى آن و چه از انواع تاريخى و دينى آن دانست .
منتهى ، شگفتا كه تاكنون هيچيك از مقلّدان و دنبالهروان او توفيق آن را نيافتهاند كه از جميع جهات آثار خود را به كار فردوسى نزديك سازند . اين تعبير را حتّى در باب امثال اسدى طوسى و گرشاسپنامهاش ، كه به لحاظ قرابت زمانى و دورهاى و شرايط زبانى نخستين
ظفرنامه ( قسم الاسلاميه ) ( فارسى ) — صفحة مقدمهء مصحح 24
مساهمون: حمد الله مستوفى قزوينى
صمقدمهء مصحح ٢٤