علىآباد حاليه واقع و از يك طرف ناظر به تمام كوير حوض سلطان است به منزلهء فّار يعنى چراغ بحرى يا قراولخانه بوده و دو طبقه داشته است ، كه اگر شبانه يك قافله يا يك تن سوار پا پيادهاى راه را گم كرده داخل كوير مىشده است ، بواسطهء آتشى كه يقينا على الاتصال بالاى اين برج مىافروخته راه گمكردگان را به كاروانسراى قديم علىآباد هدايت مىنمودهاند .
پس راه طبيعى حقيقى از قم به رى و از رى به قم راهى است كه از علىآباد مىگذشته است . اما جهت اينكه به روايتى از زمان تسلط سلطان سنجر سلجوقى [ 511 - 552 ه ق ] و به قولى در عهد سلطنت سلطان ابو سعيد خان مغول [ متوفى 736 ه . ق ] راه از طرف علىآباد حاليه تغيير كرده به كوير حوض سلطان افتاد . زيرا نسبت بناى آبانبار و حوض سلطان را به يكى از اين دو پادشاه مىدهند . آنچه به تصور مىآيد اين است كه چون اين دو سلسلهء سلاجقه و مغول همتى چندان به آبادى ايران نمىگماشتند و هرچه از اعمال و آثار مسالك و معابر كمخرجتر و سهلتر بود به آن مىپرداختند ، بجاى اينكه راه قديم طبيعى را كه به مرور ايام يا تطاول طوايف وحشى خونآشام منطمس 16 و خراب شده بود تعمير كنند ، مختصر حوض يعنى آبانبارى در وسط كوير ساختند كه آن آبهاى برف و باران كه از اراضى شور سيلان داشت به اين حوض داخل مىشد و قوافل يا عساكر كه از آنجا عبور مىكردند ، تا چندى از سال را آب راكد متعفن كه مايه و مادهء هر نوع امراض بود مىآشاميدند و در اواخر تابستان و اوايل پاييز كه آب اين آبانبار نيز تمام مىشد ، قوافل مجبور بودند كه از پل دلاك بدون درنگ مسافت بعيدى طى نموده ، يك سر به كنارگرد آيند . و چه صدمات و زحمات كه در اين مدت دراز مىديدند و چه جانهاى عزيز كه از تشنگى و خستگى به جانآفرين مىسپردند .
در زمان سلطنت جاويد مدت سلاطين عظيم الشأن قاجاريه ، حاجى ميرزا آقاسى ايروانى صدراعظم شاهنشاه مبرور ماضى ، محمد شاه غازى نور الله مرقده از زير علىآباد قناتى به زحمت زياد حفر نمود و مجرايى ساخت كه شايد آبى اگرچه شور باشد به حوض سلطان برساند ، اما آن وزير را در زمان حيات و اقتدار نيل بدين مقصد
سفرهاى ناصر الدين شاه به قم ( فارسى ) — صفحة 172
مساهمون: ناصر الدين شاه قاجار
ص١٧٢