1 - دربارهء هفتمين سفر ( 1309 ه . ق )
هفتمين سفر ناصر الدين شاه به قم ، در ضمن سفر معروف وى به عراق عجم صورت گرفت ، چنانچه در ماه شوال 1309 قمرى كه مصادف با دومين ماه از فصل بهار بود ، شاه قصد سياحت ولايات مركزى ايران را نمود . و مصمم گرديد كه از طريق قم اين سفر را آغاز كند ، بدين ترتيب ناصر الدين شاه در روز 14 شوال از شهر به قصد سفر مزبور به عشرتآباد نقلمكان نمود ، اين سفر در حالى آغاز گرديد كه صبح همين روز شكوه السلطنه همسر عقدى وى و مادر مظفر الدين ميرزا وليعهد درگذشت و جنازهء او هنوز در اندرون بود 1 ، همچنين و با از طريق افغانستان به خاك ايران رسيده بود و قحطى در اردو به درجهاى بود كه براى احدى نان پيدا نمىشد . 2 مع هذا ، اردوى همايونى با جمعيتى از زنان حرم ، رجال و درباريان و خادمان آنها به انضمام كالسكهها ، اسبهاى سوارى ، حيوانات باركش و . . . و . . . حركت كرد .
ناصر الدين شاه در اين سفر از شهر به عشرتآباد و از عشرتآباد بهسمت قم حركت نمود و پس از عبور و اطراق در حضرت عبد العظيم ، كهريزك ، حسنآباد ، علىآباد ، درياچهء حوض سلطان و كوشك نصرت در روز جمعه 23 شوال به قم وارد و سه روز در آنجا اقامت نموده به زيارت و سياحت پرداخت . سپس به طايقون حركت نموده و از آنجا به سيروسياحت در شهرها و روستاهاى ولايات مركزى از قبيل دليجان ، محلات ، سلطانآباد ، بروجرد ، نهاوند ، تويسركان ، فراهان ، آشتيان ، دستجرد ، ساوه و زرند پرداخته و از طريق رباطكريم در روز دوشنبه 21 محرم 1310 به قصر سلطنتآباد