دريا مىرود و تا صد قدم هم اسب مىتواند داخل درياچه شود ، چون زمين شن بوم است ، پاى اسب عراده كالسكه فرو نمىرود . اما اطراف ديگر درياچه چون به نظر نرسيد معلوم نشد چه حالت دارد . اسب به كنارهاش مىتواند برود يا نمىتواند .
اين فقره نيز معلوم نشد كه در اين درياچه بواسطهء اينرودخانهها تاكنون توليد ماهى شده است يا نه ، در كناره كه حكم شد تور 4 انداختند ، چيزى نداشت ، در وسط هم بواسطهء نبودن قايق معلوم نشد ، ولى چون رودخانهء ساوه و قم و شور داراى ماهيهاى بسيار است ، البته در اين درياچه هم بايد يافت شود و توليد خواهد شد .
سواحل درياچه از همه طرف مسطح و هموار است و در اين فصل كه اوايل بهار است ، زمينها همه مملو از لالهء قرمز و گلهاى زرد و سفيد و انواع رياحين و بوتههاى بزرگ است . تمام اين صحارى و اطراف درياچه مراتع شتران كلائى دولت است و در اين فصل بهار قريب به ده هزار شتر كلائى است كه در اين صحرا چرا مىنمايند و كمكم [ كه ] هوا گرم مىشود بهطرف ييلاقات ساوه و خرقان مىروند .
در اين ايام كه اغلب شترها زاييده بودند ، خضارت 5 صحرا و طراوت هوا و طبيعت دريا و تابش اشعهء آفتاب به سطح آب و حالت طبيعى دشت و مراتع و شترها و بچه شترها و ساربانان و اطفال آنها كه مشغول چرانيدن شتران بودند و وضع سياه چادرهاى اعراب كلكو و گلههاى گوسفند زياد كه در چرا بودند عالم غريبى داشت و چون محافظت شتر كلائى مخصوص به ايل عرب كلكوست در دورهء اين درياچه ، همهجا چادر زدهاند كه چادرهاى آنها در اين سواحل بر حسن منظر دشت و صحرا افزوده است .
از قرارى كه به عرض رسيد ، در فصل پاييز ، كرورها مرغابى در اين درياچه ديده مىشود . در اين وقت هم از انواع مرغهاى آبى موجود بود ، خصوصا مرغى ملاحظه شد كه پاهاى نازك بسيار بلندى داشت ، از لكلك بزرگتر است ، وقتى نشسته بود ، بهنظر سفيد مىنمود ، ولى چون پرواز مىكردند ، پرهاى زير شكم و زير بالهايشان قرمز بود . از اين نوع مرغها يك مرتبه صدصد پرواز مىكردند ، اما به نظام ، مثل اينكه يك فوج سرباز منظمى حركت نمايد و در وقت پرواز يك صدا و آواز مخصوصى داشتند كه به گوش
سفرهاى ناصر الدين شاه به قم ( فارسى ) — صفحة 136
مساهمون: ناصر الدين شاه قاجار
ص١٣٦